Среда, 29 Мај 2019   
ОД ПАНОНИЈА ДО ЕГЕЈ (11)

felton1

ПРАИСТОТИСКИТЕ НАРОДИ ЕНХЕЛЕИ, ПЕЛАГОНЦИ И ПЕОНЦИ

Палеобалканското племе Енхелеи е поврзано со митското доселување на Кадма и неговата жена Хармонија од беотска Теба, меѓу древните жители на западниот Балкан и борбата со Илирите во XIII век пред Христа. Меѓутоа, тие се интересни од повеќе аспекти, а, пред сé, што припаѓаат на единствениот праисториски свет на Балканот и заради објаснување на подоцнежните односи на западните граници на Македонија во историскиот и подоцнежен период

Името на Енхелеите доаѓа од палеолингвистиката каде зборот `εγχελυς, enhelis, што значи јагула, а `εxιs, ehis-отровна змија. Од ова произлегува дека тие претежно се занимавале со рибарство, односно со лов на јагули и биле „јагулари“.

Енхелеите биле западни соседи на Македонците и Бригите и се простирале од Преспанското и Охридското Езеро, долж реката Дрим, до заливот Бока Которска. Јужно, Енхелеите го населувале просторот до Кераунските Гори, односно граничеле со Теспоречаните (подоцна Епирци).

Легендарниот Кадмо, син на фенекискиот крал Агенор, е основач на тврдината Кадмеј и градот Теба во пелaшка Беотија, според кажувањата на Ератостен, 1313 година пред Христа. Во длабока старост, Кадмо со својата жена ја напушта Теба и оди во земјата на Енхелеите, а престолот му го препушта на својот внук Пентеј. Доаѓањето на Кадмо меѓу Енхелеите можело да се случи по 1313 година пред Христа.

felton2

Во новата татковина тој станал крал на Енхелеите и ги победувал новодојдените варвари Илирите, кои станале нивни северни соседи. По 100 години, т.е. околу 1213 година пред Христа, на Енхелеите им се придружиле и преостанатите беотски Кадмејци, бидејќи биле протерани од страна на Ахејците, од Арг на Пелопонез (Херодот, V, 61).

За религијата на Енхелеите податоците се скудни, но најверојатно, како и другите народи на Балканот во тоа време, ги почитувале боговите на Олимп и светилиштата во Додона, во соседната Теспротија. Со доаѓањето на Кадмо, се воведува тотемолатрија (култ) кон змијата, зашто тој „дошол во воловска кола во вид на змија“ (Томсон, 1954г., 80, 180, 292). Едно од енхелејските племиња кое може да се следи и низ историскиот период се Дасаретите. Нивната земја Дасаретида ги опфаќала областите Црн Дрим, Охридското и Преспанското Езеро и Девол (Папазоглу, 1957г., 224). Главен град на Десаретите бил Лихнид (λυχνιδα, lihnida, од  λυκ, λυχνος-лик, lihnos-светилка, ламба, борина), денешниот град Охрид на истоименото езеро.

Други племиња познати во историјата се Пенестите (πενεστης, penestes-слуга, надничар), Пирустите (πυρ, πυρος, pir, piros-оган) и други. За време на македонскиот крал Филип II, од 358 година пред Христа, Десеретите влегле во состав на македонската држава. Во војните на македонскиот крал Филип V со Римјаните, 197 година пред Христа и понатаму, се споменуваат многубројни градови во Десаретида, како што се Енхеланај, Пелиум, Лихнида итн. (Поливје, V, 108, 2) сé до V век по Христа.

Во пелашкиот свет, Пелагонија (кованица од зборовите πελ, πελας, pel, pelas-блиску, најблизок роднина, πελαγος, pelagos-рамница, езеро, море и зборот γεν, γενη, gen, gone-раѓање, род) се наоѓа во сливот на западната притока на Вардар (Aksios), Црна Река и Еригон. Таа ја опфаќа целата денешна леринско-битолско-прилепска (пелагонска) рамница. На запад се граничела со Енхелеите, односно Дасаретите, на север со Бригите и Дарданите, на исток со Пеоните, а на југ со Македонците.

Од митологијата се дознава дека епонимен херој на Пелагонците бил Пелагон, дека најголем и најсветол симбол на сите Пелазги бил гулабот (περιστερα, peristera), олицетворен во планинскиот масив Пелистер (περι, peri-многу, прекумерно и στερεος, stereos-јак, тврд). Во пелашката митологија, божицата на светот Евринома, го зела обликот на гулабица и снела општо јајце од кое излегле нејзините деца: сонцето, небото, земјата, планините, животните, растенијата и др. Заради тоа, гулабот станал сеопшт симбол на мирољубивоста на сите Пелазги и свет симбол на најголемото светилиште на тогашниот свет, пелашкото пророштво Додони, во соседна Теспротија.

felton3

Карта на древните  народи на Балканот

Друг митолошки симбол на сите Пелазги, кој се наоѓал во Пелагонија се две планини под името Бореј (Βορεας,voras-север), Ниџе со Кајмакчален и Бабуна, од „кои дува северниот ветер Бореј“.

Овој „Змискоопашест“ ветер бил уште еден назив кај Пелазгите за Создавачот (Demiurga) Офион, кој играл и ја оплодил Евринома. Култот на Бореите бил многу раширен насекаде по егејскиот свет. Се верувало дека Бореј дувал во зима од планинскиот венец Бабуна, Ниџе и Стримон и дека како пастув ги оплодувал кобилите и ги потопувал бродовите на непријателите, како на пример на Персијците кај Атос и кај магнезискиот брег (Херодот, VII, 189).

Покрај митовите, првите пишани податоци за Пелагонците се јавуваат дури во текот на IV век пред Христа. Според истражувањата на Папазоглу (1957 година, 199) во прашање се два натписа од Атина, од 365 и 363 година пред Христа, до пелагонискиот крал Менелај. Тоа биле благодарници за воената и финансиската помош која кралот му ја давал на атинскиот стратег Тимотеј во војната против Халкидиќаните и Амфипољаните. Од историски аспект, овие податоци докажуваат дека Пелагонците уште во средината на IV век пред Христа имале своја одвоена политичка заедница, на чело со крал. Во време на зајакнувањето на пеонската држава,

Пелагонците политички се приклучиле во нејзиниот состав. Во периодот на јакнење и ширење на македонската држава под водство на Филип II Македонски, Пелагонија станала составен дел од античка Македонија. Инаку, главниот град на Пелагонија, исто така, се викал Пелагонија и се наоѓал на левиот брег на реката Еригон. Во наредните векови Пелагонија се споменува на неколку места кај Ливиј, Страбон и Диодор, а во врска со римските освојувања на Македонија и нејзините поделби, наведувајќи дека Пелагонија била центар, четвртата Македонска мерида. Трагата на градот Пелагонија се губи по готските наезди кон крајот на V век н.е., но останува да постои областа Пелагонија во Македонија.

Меѓу праисториските народи на централниот дел на Балканот се вбројуваат и Пеонците, а нивната земја се викала Пеонија. Родоначалник на Пеонците и нивен крал бил епонимниот херој Пеон (Παιων). Во митологијата Пајон бил син на Посејдон и Хела, татко на Скордиск и Трибал. Според Хомер, Пеон бил лекар на боговите, по кого лекарите на воените херои биле нарекувани Пеониди, а иста придавка имале Аполон и Ескулап. Инаку, глаголот peonizo (Παιωνιζω) значи пеење свечена воена, борбена песна.

Браќа на Пеон биле Едон (Ηδον, edon, од зборот edis-љубезен, драг) и според него тракискиот народ на Стримон и Нест под името Ηδονοι, edoni, како и истоимената планина) и Алмопа. По неговиот брат, називот го има Алмопија (αλμη, als, alme, αλμυρος, almiros-солен и пοιεω, pieo-да се создава, прави, работи) во Долна Македонија. Името на Пеон како божество се споменува многу рано, уште околу 1400 година пред Христа, на глинените таблици испишани со линеарно Б писмо (Ventris, Chadwich, 1956 г., 122).

Пеонците го населувале Балканот јужно од Дардан, меѓу Тракијците, Пелагонците и Македонците. Живееле во средниот тек на реката Аксиј (Вардар), околу Еригон (Црна) и Астибос (Брегалница), во чии води се правело обредното крунисување на пеонските кралеви, како и во долината на Стримон. Меѓу племињата кои се истакнувале биле Агрианите (αγριος, agrios-суров, жесток, див), кои живееле околу изворот на Стримон и учествувале во походот на Александар Македонски со 1000 стрелци.

Следат Сирипеоните (σιρος, siros-јама за жито), кои живееле во рамницата на градот Серес, потоа, Пеоплите, Доберите и др.

Во Пеонија се споменуваат кралевите: Астропевс, Ликеј, Патраи, Никрах, Бастареј, Андолеон, Леон, Допеон и други.

Археолошките ископувања во Гевгелија и Марвинци во Македонија ја потврдуваат нивната висока култура и трговските врски со Мала Азија, а, пред сé, со Троја, Јонија и Микена. Многу богатите археолошки наоди во Демир Капија откриле златен и сребрен накит со висока вредност и ковани пари со ликовите на веќе споменатите пеонски кралеви (Микулиќ, 1989 година).

Во Тројанската војна Пеонците биле сојузници со Троја. Хомер во поглавјето за „Составот на тројанската војска“ (II, II, 848), за Пеонците вели: „А Пеонците криволуки Пирехмо ги водеше јунакот /, од далечниот Амидон до Аксиј широка река /, Аксиј кој земјата ја оплодува со најубава вода.“ По смртта на Пирехмо, поетот во епот (I 1. XVII, 348), за смртта на вториот пеонски јунак Аписаон вели „. . .и Аписаон, човечки пастир, син на Хипас /, во црниот дроб го рани. . . тој е од плодната земја Пеонија. . . “

felton4

Шеснаесет-зрачното сонце со кралската розета во сончевата топка - симбол на античките Македонци и Античкомакедонското Кралство

Главни градови на Пеонија биле Астибо, денешен Штип, и Стоби. Други градови биле: Арг, Вилазора (Велес), Карпи (Демир Капија), Евристус, Баргала, Армохија, Запара, Добер, Астреон итн. Реки: Аксиј (Вардар), Еригон (Црна), Стримон (Струма), Астибос (Брегалница) итн.

За Пеонците и нивните обичаи постојат податоци од Херодот (IV, 33) кој ги обиколил тие краишта. Тој зборува за постоење лавови во Паонија, дека при принесувањето жртви на божицата Артемида ветените дарови ги виткале во пченична слама. Во време на персиската окупација на Пеонија, некои нивни племиња давале жесток отпор, па Сириопеонци и Пиплии биле преселени во Фригија, во Мала Азија. По нивната успешна буна, тие се вратиле во Пеонија. Во време на кралот Филип II Пеонија била приклучена кон античка Македонија.

Интересни се и податоците кои ги дал Херодот (V, 16): „Оние околу Пангејската Планина и Прасиадското Езеро не паднале во рацете на Мегабаз. Тој се обидел да ги покори и оние кои живееле на езерото и тоа вака: во сред езеро се наоѓале древни скелиња на високи колци, а пристапот од копното бил овозможен со помош на еден тесен мост. Колците под скелињата, во старо време, ги донесувале сите жители на населбата заедно, а подоцна создале и таков обичај. Кога некој ќе земел една жена, од планината, чие име било Орбел, донесувал три колци и ги ставал под скелињата; а кај нив секој човек се женел многупати.

Секој имал на скелето по една колиба во која живеел и од која низ скелето еден отвор водел долу во езерото. Коњите и говедата ги хранеле со риба, а риба имало толку многу што кога ќе се спуштела корпата за ловење риби низ отворот во езерото, по кратко време, кога ќе се извлечела, била преполна со риба. . .“

Sh Donco  slave

Пишуваат: АКАДЕМИК А. ШКОКЉЕВ-ДОНЧО И СЛАВЕ КАТИН 

 

На прво место

News image

Замешаноста на Заев во случајот „Рекет“ е се поочигледен

Замешаноста на Заев во случајот „Рекет“ е се поочигледен.

Историја

News image

Кичево, 116 години од битката на „Ѓурѓејца“, 4-ти август 1903 година

Кичево, 116 години од битката на „Ѓурѓејца“, 4-ти август 1903 година

Иселеници

News image

Академикот Ферид Мурад – американски нобеловец (10)

„МАКЕДОНСКИ ИСЕЛЕНИЧКИ МЕРИДИЈАНИ“ – САД

Култура и туризам

News image

Триумфални порти (арки) во Битола

Триумфални порти (арки) во БитолТриумфални порти (арки) во Битола

Фељтон

News image

ОД ПАНОНИЈА ДО ЕГЕЈ (22)

ПЛЕМИЊАТА  ЈОНЦИ И МИНОИ ОД МАЛА АЗИЈА

Your are currently browsing this site with Internet Explorer 6 (IE6).

Your current web browser must be updated to version 7 of Internet Explorer (IE7) to take advantage of all of template's capabilities.

Why should I upgrade to Internet Explorer 7? Microsoft has redesigned Internet Explorer from the ground up, with better security, new capabilities, and a whole new interface. Many changes resulted from the feedback of millions of users who tested prerelease versions of the new browser. The most compelling reason to upgrade is the improved security. The Internet of today is not the Internet of five years ago. There are dangers that simply didn't exist back in 2001, when Internet Explorer 6 was released to the world. Internet Explorer 7 makes surfing the web fundamentally safer by offering greater protection against viruses, spyware, and other online risks.

Get free downloads for Internet Explorer 7, including recommended updates as they become available. To download Internet Explorer 7 in the language of your choice, please visit the Internet Explorer 7 worldwide page.