Македонска Нација
23 октомври 1893 година – почетокот на организираната македонска револуционерна борба
На 23 октомври 1893 година, во Солун, шестмина дејци ги поставиле темелите на Македонската револуционерна организација. Овој датум се одбележува како Ден на македонската револуционерна борба и зазема значајно место во историјата на македонското ослободително движење.
Основачи на Организацијата биле:
– Даме Груев, од Смилево, Битолско;
– Д-р Христо Татарчев, од Ресен;
– Петар Поп Арсов, од Богомила, Велешко;
– Иван Хаџи Николов, од Кукуш;
– Антон Димитров, од Ајватово, Солунско;
– Христо Батанџиев, од Гуменџе.
Потекнувале од различни краишта на Македонија, а ги поврзувале сознанието за тешката положба на населението под османлиска власт и убедувањето дека за промена се потребни организирање, подготовка и сопствени сили. Нивната определба била да создадат тајна револуционерна организација што ќе го подготвува населението за ослободителна борба и за извојување политичка автономија на Македонија.
Од солунската средба до разгранета револуционерна мрежа
Во следните години Организацијата постепено го проширувала своето дејствување низ македонските градови и села. Биле создавани месни комитети, воспоставувани курирски врски и собирани средства и оружје.
Значајна улога во ширењето на револуционерната мисла имале учителите. Во организациската мрежа се вклучувале и свештеници, занаетчии, трговци и селани. Поддршката од населението овозможувала пренесување информации, обезбедување засолништа и снабдување на револуционерите.
Жените учествувале во пренесувањето пораки, криењето оружје, обезбедувањето помош и одржувањето на врските. Куририте ги поврзувале комитетите и различните краишта, често изложувајќи се на опасност од апсење и прогон.
Зад развојот на Организацијата стоеле илјадници познати и непознати учесници. Нивната работа се одвивала во услови на тајност и постојан ризик од затвор, насилство и смрт.
Револуционерите и Илинденското востание
Во развојот и дејствувањето на Организацијата длабока трага оставиле Гоце Делчев, Ѓорче Петров, Пере Тошев и многубројни други револуционери. Нивната активност опфаќала организирање на населението, ширење на ослободителните идеи и подготовка за вооружена борба.
По една деценија организациска работа, исполнета со тешки искушенија и жртви, во 1903 година избувнало Илинденското востание. Во неговиот тек била создадена Крушевската Република, која останала еден од најзначајните симболи на македонскиот стремеж кон слобода и сопствена државност.
Задушувањето на востанието донело тешки последици за населението: загубени животи, уништени домови и раселени семејства. И покрај поразот, Илинден останал силно присутен во историското паметење и во стремежите на следните поколенија.
Историското значење на 23 Октомври
Организацијата низ годините ги менувала своето име и устројство, минувајќи низ подеми, порази, поделби и внатрешни судири. Во народното паметење останала најпозната како ВМРО, оставајќи длабока трага во македонската историја и во судбините на многу семејства.
Значењето на 23 октомври 1893 година е во започнувањето организирано револуционерно дејствување што поврзало луѓе од различни краишта на Македонија околу ослободителната цел.
Денес, со одбележувањето на Денот на македонската револуционерна борба, се зачувува споменот на основачите и на сите учесници во движењето. Изучувањето на нивните дела, на историските околности и на последиците од нивната борба е значајно за разбирањето на македонскиот пат кон слободата и државноста.
23 Октомври е потсетник и на човечката цена на тој пат – на жртвуваната младост, на страдањата на населението и на надежта што ги поврзувала поколенијата.
Нека им е честит 23 Октомври – Денот на македонската револуционерна борба, на сите граѓани на Република Македонија, без разлика на националната и верската припадност, на Македонците во Егејскиот и Пиринскиот дел на Македонија, во Мала Преспа, Голо Брдо и Гора, како и на целата македонска дијаспора ширум светот!
Да го празнуваме сплотено, со почит кон жртвата на претходните поколенија и со заедничка одговорност за иднината на Македонија!
Да живее Македонија!
