Македонска Нација
Роден е Никола Мартиноски – втемелувач на современото македонско сликарство
Во Крушево, на 18 август 1903 година, е роден Никола Мартиноски, истакнат македонски сликар, педагог и академик, една од најзначајните личности во културната историја на Македонија во XX век.
Основното образование го започнал во родниот град, а своето уметничко образование го продолжил во Букурешт. Во 1927 година дипломирал на тамошната Школа за убави уметности како најдобар студент во својата генерација. Потоа престојувал во Париз, каде што се запознал со современите европски уметнички движења.
По враќањето во Македонија развил препознатлив ликовен израз, во кој европското модерно сликарство се соединува со македонската фрескоживописна традиција и со животот на обичниот човек. Особено место во неговото творештво заземаат портретите, мајките со деца, сиромашните луѓе и сцените исполнети со длабока човечка топлина.
Мартиноски бил еден од основачите и прв директор на Уметничката галерија во Скопје, денешната Национална галерија. Бил и член на Македонската академија на науките и уметностите. На родното Крушево му оставил вредна збирка свои дела, денес изложена во Галеријата „Никола Мартиноски“.
Починал во Скопје на 7 февруари 1973 година. Неговото дело останува еден од темелите на современата македонска ликовна уметност.
Убиен е Васил Антевски-Дрен
На 18 август 1942 година во Софискиот затвор бил убиен Васил Антевски-Дрен, македонски револуционер, правник и учесник во Народноослободителното движење.
Роден е на 28 октомври 1904 година во селото Оморани, Велешко. Завршил Правен факултет во Белград, по што работел како судски приправник и адвокат. Поради својата политичка и револуционерна дејност бил прогонуван и затворан.
По окупацијата на Македонија во 1941 година се вклучил во Народноослободителното движење и во Скопскиот партизански одред. На 15 ноември 1941 година бил уапсен во Велес од бугарската окупаторска полиција.
На судењето во Скопје јавно ја осудил окупацијата на Македонија. Бил осуден на смрт, префрлен во Софија и на 18 август 1942 година бил убиен во затворот. Неговото име остана симбол на отпорот против фашистичката окупација и на непокорот на македонскиот народ.
Нападот на полициската станица во Кажани
Ноќта меѓу 18 и 19 август 1942 година, Битолско-преспанскиот народноослободителен партизански одред „Даме Груев“ извршил напад врз бугарската окупаторска полициска станица во селото Кажани.
Во подготовката на акцијата учествувале борци, членови на движењето и поддржувачи од Кажани и од околните села. Биле прекинати телефонските врски со Битола и Ресен, а нападот траел неколку часа. Акцијата имала важно политичко и воено значење, бидејќи покажала дека отпорот во Битолско и Преспанско се засилува и дека окупаторската власт не може непречено да го контролира населението.
Во НУ Завод и музеј – Битола се чуваат фотографија на полициската станица и партизанска скица од акцијата, како сведоштва за овој настан.
Формиран е баталјонот „Мирче Ацев“
На 18 август 1943 година, на Славеј Планина во Дебрца, бил формиран Народноослободителниот баталјон „Мирче Ацев“ – првата регуларна воена единица на Народноослободителната војска на Македонија.
Во баталјонот влегле околу 200 борци од Битолско-преспанскиот одред „Даме Груев“, Велешкиот одред „Димитар Влахов“, Прилепскиот одред „Ѓорче Петров“ и борци од Дебрца и од други македонски краишта.
Формирањето на баталјонот означило нова етапа во организираната вооружена борба на македонскиот народ. Од помали партизански одреди се преминало кон создавање поголеми и постојани воени единици, кои подоцна ќе станат јадрото на македонската народноослободителна војска.
Во чест на овој настан, 18 август е определен за Ден на Армијата на Република Македонија. На овој ден им се оддава почит на сите генерации македонски борци и војници кои ја бранеле слободата и државноста на Македонија.
Македонците од Егејска Македонија дадоа голем придонес во антифашистичкото движење, а подоцна и во борбите во текот на Граѓанската војна во Грција.
Во Пиринска Македонија продолжи традицијата на Кресненското востание, на Јане Сандански и на Никола Вапцаров, како и борбата за признавање на македонскиот народ и јазик.
Мала Преспа беше природно поврзана со дејствувањето на Битолско-преспанскиот одред „Даме Груев“. Неговите борци се движеле низ поширокиот преспански простор, а во текот на војната дел од одредот престојувал и дејствувал во Мала Преспа.
Во Голо Брдо, како и во Мала Преспа, македонското население со поколенија ги зачувува својот мајчин јазик, обичаите, народната носија, песната и духовното наследство. Затоа 18 август е ден за потсетување дека македонската историска меморија им припаѓа на Македонците од Вардарскиот, Егејскиот и Пиринскиот дел на Македонија, како и на Македонците од Мала Преспа и Голо Брдо.
Црковен календар
Според православниот календар, на 18 август, односно на 5 август според стариот календар, се одбележуваат:
Денот е дел од Успенскиот пост и непосредно му претходи на големиот празник Преображение Господово. Верниците се подготвуваат со пост, молитва, покајание и духовно преображување.
Во православните македонски средини во Егејска и Пиринска Македонија, Мала Преспа и Голо Брдо, претпразненството го најавува Преображение – празник длабоко вкоренет во македонската духовна и народна традиција.
Вечна им слава на македонските борци за слобода! Честит Ден на Армијата на Република Македонија!
