Книгата „Меѓу партизаните на Маркос“ од Оскар Давичо открива сведоштва за прогоните, злосторствата и масакрите извршени врз Македонците за време на Граѓанската војна во Грција од 1946 до 1949 година
Пишува: Трајче Димков
На одбележувањето на Денот на независноста на Македонија и годишнината од крајот на Граѓанската војна во Грција, во Штип беше промовирано најновото дело што го приреди Александар Донски – еден од најгласните борци против големобугарската и големогрчката пропаганда насочена против Македонија.
На промоцијата, Теа Барбашка претстави дел од содржината на книгата:
„Почитувани,
Неодамна, во електронски формат, беше објавена книгата ‘Меѓу партизаните на Маркос’ од познатиот српски писател и новинар од еврејско потекло Оскар Давичо.
Оскар Давичо е роден во 1909, а починал во 1989 година. Тој бил голем вљубеник во Егејскиот дел на Македонија. Во 1947 година, во екот на Граѓанската војна во Грција, заедно со група странски новинари и во рамките на Комисијата на Обединетите нации, го посетил овој дел од Македонија. Своите доживувања и записи ги објавил во обемна книга од близу 400 страници, која досега не беше објавена во Македонија.
Покрај описите на градовите и селата во Егејскиот дел на Македонија и животот на тамошното население, во книгата се објавени и исклучително значајни сведоштва од Граѓанската војна.
Меѓу нив се наоѓа и досега малку познатото интервју со генерал Маркос од 1947 година, во кое тој јасно ги признава Македонците како посебна нација.
Објавени се и интервјуа со други команданти на Демократската армија на Грција – ДАГ, кои сведочат за постоењето на Македонците во Егејскиот дел на Македонија, но и за теророт што го претрпувале од грчките власти по Балканските војни. Во книгата се пренесени и сведоштва на борци на ДАГ кои отворено се изјаснувале како Македонци.
Книгата на Оскар Давичо била објавена на српски јазик во 1947 година. Само неколку месеци подоцна, во 1948 година, била забранета во тогашна Југославија поради судирот меѓу Тито и Сталин и поддршката што генерал Маркос му ја давал на Сталин.
Благодарение на македонскиот историчар и писател Александар Донски, книгата неодамна беше пронајдена. Од неа, првпат на македонски јазик, е објавен избор од стотина најзначајни страници.
По иницијатива на Донски, овие вредни историски податоци беа преведени и на англиски јазик, со цел по електронски пат да бидат доставувани до странски институции, организации и истражувачи.
Имајќи го предвид фактот дека Македонците кои денес живеат во Егејскиот дел на Македонија го зборуваат македонскиот јазик, но најчесто читаат на грчки, книгата беше преведена и на грчки јазик од соработник на Донски од Солун. Според неговите зборови, грчкото издание веќе масовно се споделува меѓу Македонците и предизвикува голем интерес.
Покровител на објавувањето на книгата е Македонското литературно друштво ‘Григор Прличев’ од Сиднеј, предводено од претседателот Душан Ристевски, во соработка со Здружението на Македонците од Егејскиот дел на Македонија ‘Мирка Гинова’ од Штип, предводено од претседателот Стојан Димков.
Преводите на книгата ги помогнаа Трајче Т. Трајкоски од Перт, Александра и Горан Серафимовски од Австралија, како и ‘Македон преведувачи и издавачи’ од Сиднеј. Поради недостиг од средства, трите јазични верзии на книгата засега се објавени само во електронски формат.
Му изразуваме благодарност на Александар Донски, кој и на овој начин ја продолжува борбата против странските антимакедонски пропаганди, и тоа токму на нивниот терен.
Воедно, се поклонуваме пред ликот и делото на Оскар Давичо, кој напишал дека Егејскиот дел на Македонија го носел во своето срце. За време на престојот таму и неговиот живот бил во опасност, а грчките монархофашисти се обиделе да извршат атентат врз него.
Со сведоштвата што ги оставил, Оскар Давичо и денес задава силен удар врз грчката националшовинистичка политика и нејзините обиди за негирање на македонскиот народ.
Ги повикуваме државните и локалните власти да размислат за оддолжување кон неговиот лик и дело преку именување улица во Македонија со името на Оскар Давичо.“
Сведоштво што ја замрзнува крвта
Како илустрација на страотниот терор, во книгата е пренесена изјава на припадникот на ДАГ, Ламбринас, дадена пред присутните новинари:
„Деспина и Аницис Кавреки беа мачени со струја за да ја предадат илегалната печатница. Но, тие не ја предадоа и затоа ги убија! Другарот Вирон Хаџи го убија во Ксеномер. Другарката Христина Кјатипи од селото Алино ја силуваа и ја обесија со главата надолу, со бајонет забоден во нејзината осквернавена женственост. Ја симнавме мртва од дрвото круша, додека роеви црни мушички излегуваа од неа.
Десет припаднички на ЕАМ од Агио Пантелејмон беа силувани и тепани со стапови, а потоа беа врзани со каиши за стругарата, како во средниот век. Деспотос, млад работник во истата стругара, жив го исекоа долж телото со двојна пила, како што се сечат талпите. Неговата бремена жена ја пресекоа на три дела, од главата до стомакот…“
Во книгата се запишани и други потресни сведоштва за теророт врз Македонците. Тие никого не можат да остават рамнодушен и со нив треба да биде запознаена и меѓународната јавност.
Особено значајна е и изјавата од интервјуто со генерал Маркос:
„За краткото време на власта на ЕАМ, од септември до декември 1944 година, Славомакедонците имаа можност да се уверат дека нивните надежи не беа залудни. Тие тогаш рамноправно, заедно со грчкиот народ, уживаа во плодовите на слободата. Слободно зборуваа на својот јазик, печатеа свои весници и отвораа училишта во кои се предаваше нивната историја…“
Овие сведоштва не се само записи од едно сурово време. Тие се историски документи за страдањето, отпорот и опстојувањето на Македонците во Егејскиот дел на Македонија.
Нивното објавување на македонски, англиски и грчки јазик е важен чекор кон пробивањето на долгогодишниот молк и запознавањето на светот со вистината што со децении била премолчувана.
