Историја

Гаврил Радомир – Самоиловиот наследник што загинал од раката на својот братучед

Двапати го спасил својот татко на бојното поле, а животот го загубил од Јован Владислав – човекот за чие спасување самиот се заложил.

Гаврил Радомир бил син на цар Самоил и царицата Агата, истакнат војсководец и наследник на Самоиловиот престол. Владеел од октомври 1014 до летото 1015 година, во еден од најтешките периоди за Самоиловата држава, кога византискиот император Василиј II постојано ги засилувал нападите.

Во македонската историографија Гаврил Радомир се обработува како средновековен македонски цар. Неговото кратко владеење било исполнето со борби за зачувување на државата, додека внатрешните династички пресметки дополнително ја ослабувале нејзината одбрана.

Годината на неговото раѓање не е сигурно утврдена.

Уште за време на владеењето на Самоил, тој се истакнал како храбар борец и близок соработник на својот татко. Неговото име се поврзува и со трагичната пресметка во семејството на Комитопулите.

Кога Самоил го погубил својот брат Арон и неговото семејство, обвинувајќи го за предавство, Гаврил Радомир се заложил да биде поштеден Ароновиот син Јован Владислав. Со тоа му го спасил животот на братучедот, кој подоцна ќе го убие и ќе го преземе неговиот престол.

Како престолонаследник, Гаврил Радомир учествувал во воените походи против Византија. Особено се истакнал во судирот кај реката Сперхеј, кон крајот на X век. Византиската војска, предводена од Никифор Уран, извршила ненадеен напад и ѝ нанела тежок пораз на Самоиловата војска. Самоил и неговиот син биле ранети, но успеале да се извлечат. Во историските записи се нагласува улогата на Гаврил Радомир во спасувањето на својот татко.

Неговиот семеен живот бил поврзан и со политичките сојузи на државата. Првата сопруга му била унгарска принцеза, ќерка на владетелот Геза. Бракот завршил со разделба, а принцезата била испратена назад додека била бремена. Со овој брак се поврзува потеклото на Петар Делјан, водачот на востанието од 1040–1041 година. Сепак, неговото тврдење дека бил син на Гаврил Радомир не е неспорно потврдено.

Втората сопруга на Гаврил Радомир била Ирена од Лариса, која била доведена во Самоиловата држава по освојувањето на градот. Со неа имал седум деца – пет сина и две ќерки. Во Битола имал дворци, а Пелагонија била важна област во неговиот политички и воен живот.

На 29 јули 1014 година се одиграла Беласичката битка, еден од најтешките настани во историјата на Самоиловата држава. Војската на Василиј II наишла на утврдени позиции што го попречувале нејзиното напредување. Пресвртот настапил кога византискиот војсководец Никифор Ксифија ја заобиколил одбраната и нападнал од зад грб.

Во поразот загинале многу војници, а голем број биле заробени. Гаврил Радомир повторно го спасил Самоил, помагајќи му да го напушти бојното поле. Во борбите што следувале во струмичката област, Радомир ѝ нанел пораз на друга византиска војска, при што загинал нејзиниот предводник Теофилакт Ботанијат.

Според византиската хроничарска традиција, Василиј II наредил масовно ослепување на заробените Самоилови војници, оставајќи на секој стоти по едно око за да ги води другите. Во записите се споменуваат околу 14.000 до 15.000 заробеници, но точниот број и обемот на настанот се предмет на историски расправи. Истата традиција ја поврзува смртта на Самоил, на 6 октомври 1014 година, со потресот што го доживеал при средбата со ослепените војници.

По смртта на својот татко, Гаврил Радомир го презел престолот. Наследил држава ослабена од долгогодишни војни, со загубени територии и постојан притисок од Византија. Неговата главна задача била да ги зачува преостанатите области и да ја продолжи одбраната.

Василиј II ги продолжил походите. Византиските сили навлегле во Пелагонија и ги запалиле Радомировите дворци во Битола. Во 1015 година ја освоиле и Мегленската област. Во такви околности, Гаврил Радомир се обидел да отвори можност за мир, но воените дејства продолжиле.

Истовремено, опасноста растела и во самото владетелско семејство. Јован Владислав, синот на Арон, имал претензии кон престолот. Во летото 1015 година, за време на лов, го убил Гаврил Радомир. Местото на убиството во историската литература се поврзува со Петерско, крај истоименото езеро. Потоа Јован Владислав ја презел царската власт.

Со убиството на Гаврил Радомир завршило владеење што траело помалку од една година. Државата ја загубила личноста што со години стоела покрај Самоил и имала значително воено искуство. Династичката пресметка дополнително ја ослабнала во време кога византискиот притисок станувал сè посилен.

Гаврил Радомир останува запаметен како храбар војсководец и трагичен наследник на Самоил. Неговата судбина носи особено болна историска порака: човекот кому некогаш му го спасил животот станал негов убиец, а борбата за престолот ја продлабочила кризата на државата што требало да ја брани.

Најново од: Историја

Крвавата свадба во Зеленич – Леринско, Егејска Македонија

На 13 ноември 1904 година по јулијанскиот календар, грчка андартска чета го нападнала селото Зеленич, Леринско, во Егејска Македонија. Нападот бил извршен ноќе, додека во домот на семејството Готеви се одржувала свадбена прослава. Меѓу убиените имало и жени и деца. Настанот во македонската историографија е познат како „Крвавата зеленичка свадба“. Зеленич пред нападот Во 1904 […]

Изминаа 122 години од крвавата зеленичка свадба

На 13 ноември 1904 година, во текот на свадбата која се оддржувале во леринското село Зеленич, грчките андарти убиле 13 Македонци. Меѓу жртвите се младоженецот, неговите пријатели, две деца, како и деецот на Македонската револуционерна организација Пандо Мечкаров, вкупно 13 лица. Оттогаш изминаа 122 години, но грчката геноцидна политика кон македонскиот народ не се изменила. […]

Колективната меморија на Македонците

Од книгата „Македонци“ Автор: Бранислав Светозаревиќ-Покорни „Кога ќе го видиш начинот на играта на еден народ, му го откриваш карактерот.“— Конфучие Колективната меморија претставува сврзно ткиво на многуте генерации низ историјата на еден народ и е клучна за неговиот опстанок. Сè додека постои еден народ, постои и колективната меморија, но и народ без колективна меморија […]

Александар Македонски се уште еден од најфасцинантните и најдолготрајните митови во човечката историја.

Александар Македонски и по повеќе од 2.300 години останува една од најфасцинантните личности во човечката историја. Неговиот живот продолжува да инспирира нови истражувања, биографии и различни толкувања на неговото наследство. Оваа недела, историчарот на антиката Едмунд Ричардсон ја освои водечката британска награда за нефикција, „Бејли Гифорд“, за биографијата „Александар: Бог, крал, човек“. Напишана со елеганција […]

Праисториските народи: Енхелеј, Пелагонци и Пеонци

Праисториските народи: Енхелеј, Пелагонци и Пеонци Палеобалканското племе Енхелеи е поврзано со митското доселување на Кадма и неговата жена Хармонија од беотска Теба, меѓу древните жители на западниот Балкан и борбата со Илирите во XIII век пред Христа. Меѓутоа, тие се интересни од повеќе аспекти, а, пред сé, што припаѓаат на единствениот праисториски свет на […]

Логорите на Царството Бугарија и македонските интернирци (1941–1944)

Во текот на Втората светска војна, властите на Царството Бугарија воспоставиле мрежа на логори во кои затворале политички противници и луѓе осомничени за учество во отпорот. Во службените документи логорите биле нарекувани „Селишта на државната сигурност“. Меѓу заточениците имало и македонски дејци, меѓу кои поетот Венко Марковски и Методија Андонов-Ченто. Според Македонската енциклопедија, Министерството за […]

Санстефанскиот договор – голема грешка на руската дипломатија

Санстефанскиот договор предвидувал најголемиот дел од Македонија да биде вклучен во голема бугарска држава предизвикал меѓународна криза и тешкотии за самата Русија. Во приложените историски записи се наведуваат и руски оценки за погрешноста на таквото решение. Санстефанскиот мировен договор, склучен на 3 март 1878 година меѓу Русија и Османлиската Империја, бил обид за прекројување на […]

Полскиот лингвист Мјечислав Малецки уште во 1934 година пишува за посебноста на македонскиот јазик

Полскиот лингвист и славист Мјечислав Малецки (1903–1946) оставил значајно научно сведоштво за македонските говори и нивната јазична посебност. Во своето дело „Два македонски говора“, објавено во Краков во 1934 година, ги истражувал говорите на селата Сухо и Висока во Солунско, во егејскиот дел на Македонија. Проучувајќи го живиот говор на месното население, Малецки ги разгледувал […]

To top