Насловната е Печат на штабот на Македонското востание во Кресна, 1878 година
Во Пиринска Македонија започнала вооружена борба против османлиската власт, која ја изразила решеноста на населението да се спротивстави на неправдите и да се избори за слобода.
На 5 октомври 1878 година по јулијанскиот календар, односно на 17 октомври по грегоријанскиот календар, започнало Македонското востание во Кресна, познато во историската литература и како Кресненско или Кресненско-разлошко востание.
Неговото избувнување било поврзано со незадоволството од положбата на населението во Македонија и со разочарувањето по Берлинскиот конгрес. Наместо очекуваните промени, Македонија останала под османлиска власт, а надежите за послободен и посигурен живот повторно биле одложени.
Македонија по Берлинскиот конгрес
Руско-турската војна од 1877–1878 година предизвикала големи промени на Балканот. Во неа учествувале и доброволци од Македонија, кои се надевале дека воениот пораз на Османлиската Империја ќе донесе подобрување на состојбите и во нивните родни краишта.
Но одлуките на Берлинскиот конгрес не го решиле македонското прашање. Продолжиле несигурноста, даночните оптоварувања и насилствата, а предвидените реформи не донеле непосредна заштита за населението.
Во такви околности се засилило уверувањето дека слободата мора да се бара и преку организиран вооружен отпор.
Нападот кај Кресненските анови
Востанието започнало со напад врз османлискиот гарнизон кај Кресненските анови, во долината на реката Струма. Во нападот учествувале околу 400 востаници, потпомогнати од населението од околните села.
По долготрајна борба, гарнизонот бил совладан. Почетната победа ја зголемила довербата во востаничките сили и го поттикнала проширувањето на отпорот.
Борбите ги зафатиле селата Влахи, Оштава и други населени места во околината. Востаничкото движење се проширило во Мелничко и Петричко, а подоцна и во Разлошката област.
Стојан Карастоилов и Димитар Поп Георгиев-Беровски
Меѓу најзначајните водачи бил Стојан Карастоилов, искусен војвода од селото Старчишта, Неврокопско. Неговата улога била особено важна во почетните воени успеси и во обединувањето на востаничките чети.
Димитар Поп Георгиев-Беровски, еден од водачите на Разловечкото востание од 1876 година, го презел местото началник на востаничкиот штаб. Тој придонесувал за организацијата, снабдувањето и координирањето на борбата.
Во подготовките значајна улога имал и Натанаил Охридски, кој одржувал врски со војводите и со комитетите што го помагале востанието. Така се поврзале локалниот отпор, искусните борци и поддршката од македонската емиграција.
Организирање на ослободените места
Востаниците настојувале да воспостават ред во местата што ги контролирале. Покрај военото дејствување, требало да се обезбедат храна, оружје, муниција и заштита на населението.
Значењето на востанието се огледа и во печатот на неговиот штаб, на кој се среќава називот „Македонско востание“. Тој е важен историски белег на движењето и на неговата поврзаност со Македонија.
Внатрешните судири и задушувањето
Почетните успеси не биле доволни за трајно одржување на ослободената територија. Недостигот од оружје и снабдување, османлиските противнапади и несогласувањата околу раководењето ја ослабнале борбата.
Особено тешки последици имале убиството на Стојан Карастоилов и отстранувањето и апсењето на Беровски во текот на внатрешните пресметки. Нарушеното единство ја намалило способноста на востаниците да се спротивстават на посилната османлиска војска.
Во текот на 1879 година востанието било задушено. За населението следувале страдања, несигурност и бегалство.
Место во македонската историска меморија
Македонското востание во Кресна останало значајна страница во ослободителните борби во Македонија. Неговата историја сведочи за храброста на востаниците, но и за тешкотиите што ги создаваат недостигот од средства, надворешните влијанија и внатрешните поделби.
Споменот на Кресна го чува заветот на луѓето што се кренале против османлиската власт — со надеж дека нивните семејства и нивната татковина ќе живеат слободно.
