На прво место

Атентатот врз кралот Александар не е пострашен од насилствата на неговите жандарми во Македонија

Американски новинар во 1935 година го осудувал политичкото убиство, но ја повикувал американската јавност да ги согледа и репресијата, присилната асимилација и одземањето на правата на Македонците во Кралството Југославија.

Само неколку месеци по Марсејскиот атентат, во кој на 9 октомври 1934 година бил убиен југословенскиот крал Александар I Караѓорѓевиќ, американскиот новинар Џон Бејклес објавил текст посветен на македонското прашање. Во него поставил прашање што ја надминувало непосредната трагедија: дали светската јавност, потресена од убиството на еден крал, го гледала и страдањето на населението под неговата власт?

Неговиот труд „Македонското прашање“ бил објавен во јануари 1935 година во списанието на Американската академија за политички и општествени науки, во том 177, на страниците 223–231.

Во текстот Бејклес ги пренесувал своите искуства од средбите со припадници на ВМРО, разговорот со Иван — Ванчо Михајлов во 1929 година и посетата на бугарско-југословенската граница. Неговите оценки претставуваат сведоштво за тоа како еден американски набљудувач ги разбирал македонското прашање и политичкото насилство во меѓувоениот период.

Убиството на кралот и насилството врз населението

Бејклес не го премолчувал ужасот на атентатот. Го опишувал како крвав чин што оставил малолетно дете без татко и со кралство што требало да го наследи. Но истовремено предупредувал дека осудата на атентатот не смее да го потисне прашањето за постапките на кралската жандармерија во Македонија.

Во неговиот текст се наведува:

„Иако за вас смртта на кралот Александар можеби делува како обично убиство, и иако можеби ви изгледа само како ужасно и крваво злосторство што оставило мало момче без татко и со кралство со кое треба да управува, сепак би сакал да не заборавите дека, колку и да е ужасен овој чин, тој не е ништо пострашен од работите што жандармите на кралот Александар ги прават во Македонија во изминативе десет години.“

Со оваа споредба, авторот го насочувал вниманието кон насилството што останувало во сенката на големите дипломатски настани. За него, историското објаснување на Марсејскиот атентат барало да се разгледаат и условите во кои живееле Македонците.

„Политичкото убиство е грозна работа, особено страшна во очите на Американците. Но навистина е многу тешко да се види што друго можат да сторат Македонците, освен да се откажат од слободата, од своите права, од својата земја и да станат Срби.“

Ова е оценка на Бејклес, изнесена во конкретните политички околности на неговото време. Таа го покажува неговото уверување дека затворањето на легалните патишта за национално и политичко дејствување придонесувало кон радикализација.

Бодликава жица меѓу Македонците

Особено впечатлив е описот на границата. Бејклес раскажувал дека, придружуван од бугарски офицер, забележал изградба на ограда од бодликава жица на југословенската страна и дупки за столбовите што требало да ја носат.

Во неговото толкување, оградата имала и подлабока политичка цел:

„Оградата од бодликава жица е изградена со цел да се отсечат Македонците во српска Македонија од Македонците во Бугарија, да се прекинат сите национални врски и постепено да израсне нова генерација Македонци што ги заборавиле старите обичаи, стариот јазик и старата религија и станале србизирани.“

Изразот „српска Македонија“ овде ја одразува тогашната терминологија за делот од Македонија под југословенска власт. Во средиштето на авторовата оценка стоеле прекинувањето на врските меѓу Македонците од двете страни на границата и опасноста од губење на нивната национална посебност.

Повик за права и легално дејствување

Бејклес го пренесувал и ставот на ВМРО дека организацијата би дејствувала легално доколку ѝ бидат овозможени легални средства за работа. Тој став го поврзувал со поширок повик за разгледување на малцинските права на Балканот:

„Во интерес на сите нас е поплаките на сите малцинства на Балканот да добијат праведно разгледување и да се стори нешто за правата и страдањата на овие луѓе.“

Вредноста на ова сведоштво е во прашањето што го отвора: како меѓународната јавност ги вреднувала жртвите на политичкото насилство и колку внимание им посветувала на луѓето изложени на секојдневна репресија?

Текстот на Бејклес останува значаен документ за тогашните странски погледи врз македонското прашање. Тој покажува дека, покрај осудата на Марсејскиот атентат, постоеле и гласови што барале да се слушнат Македонците и да се разгледаат нивните права, поплаки и положба.

Најново од: На прво место

Мицкоски ја најави кампањата „Очи в очи за подобро“: Ќе ги посетуваме општините и директно ќе разговараме со граѓаните

Претседателот на ВМРО-ДПМНЕ и премиер, Христијан Мицкоски, ја најави новата кампања „Очи в очи за подобро“, во рамки на која тој лично, заедно со членовите на Извршниот комитет на партијата, ќе реализира интензивни посети на општинските и месните комитети низ државата. Кампањата беше најавена на 35. годишна конференција на Унијата на млади сили на ВМРО-ДПМНЕ, […]

Европа без место на масата – поука од Букурешт 1913

Во 1913 година, во Букуреш, се одлучуваше за судбината на Македонија. Македонците немаа место на преговарачката маса, немаа сопствена меѓународно призната држава и немаа сила да ја спречат поделбата на својата татковина. Македонија се бореше за слобода и самостојност, но интересите на соседните држави и тогашните големи сили надвладеаја над стремежите на македонскиот народ. Сто […]

Филипче и СДС се обидуваат да креираат скандал таму каде што нема, постапката за Алта банка е јавна и транспарентна

СДС и Венко Филипче се обидуваат да креираат скандал таму каде што нема, во постапката за Алта банка, која е јавна и транспарентна. Тие продолжуваат со ширење неосновани обвинувања за Алта банка, обидувајќи се од редовна и транспарентна постапка за јавна аукција во јавноста да претстават непостоечки скандал. Фактите, се следни. Продажбата на над 95 […]

Една лага ќе им пропадне, а од СДС се тука експресно да смислат нова

Филипче и СДС продолжуваат со лагите и манипулациите за Алта банка, овој пат јавната аукција сакаат да ја претстават како тајна зделка СДС продолжува со ширење лажни, паушални и неосновани обвинувања и манипулации во врска со Алта банка. Откако им пропаднаа сите досегашни и не им успеа обидот за креирање страв и општа паника со […]

СОБОР НА СВЕТИ АРХАНГЕЛ МИХАИЛ – АРАНЃЕЛОВДЕН

21 ноември / 8 ноември Овој празник во народниот живот на Македонците е познат како Аранѓеловден и претставува една од позначајните семејни слави во македонската православна традиција. Свети Архангел Михаил во христијанското предание Името Михаил потекнува од еврејското име Михаел, што се толкува како „Кој е како Бог?“. Во Светото писмо Архангел Михаил е претставен […]

ВОВЕДЕНИЕ НА ПРЕСВЕТА БОГОРОДИЦА (ПРЕЧИСТА)

Воведението на Пресвета Богородица во храмот, во македонската народна и православна традиција познато и како Пречиста, е еден од големите Богородични празници во православното христијанство. Се празнува на 21 ноември според јулијанскиот календар, односно на 4 декември според грегоријанскиот календар. Во македонската православна традиција празникот е познат под името Пречиста или Воведение на Пресвета Богородица. […]

Кога се сака, речиси сè се може: Комерцијална банка влегува во трката за Алта банка Битола

Опис за главната слика: Илустративен колаж на Алта банка Битола и Комерцијална банка, изработен со ChatGPT во формат 3:2. Одлуката на Комерцијална банка да учествува на берзанската аукција е конкретен чекор кон изнаоѓање нов сопственик за битолската банка. На 30 ноември на Македонската берза ќе бидат понудени 95,336 отсто од нејзините акции. Премиерот Христијан Мицкоски […]

Македонија ја потврди поддршката за праведен и траен мир во Украина

На состанокот на Коалицијата на волните во Берлин беше нагласена потребата од заедничко дејствување на европските партнери и САД за завршување на војната. Македонска делегација, во која учествуваше и министерот за надворешни работи и надворешна трговија Тимчо Муцунски, присуствуваше на состанокот на Коалицијата на волните во Берлин, посветен на актуелната состојба во Украина и на […]

To top