Американски новинар во 1935 година го осудувал политичкото убиство, но ја повикувал американската јавност да ги согледа и репресијата, присилната асимилација и одземањето на правата на Македонците во Кралството Југославија.
Само неколку месеци по Марсејскиот атентат, во кој на 9 октомври 1934 година бил убиен југословенскиот крал Александар I Караѓорѓевиќ, американскиот новинар Џон Бејклес објавил текст посветен на македонското прашање. Во него поставил прашање што ја надминувало непосредната трагедија: дали светската јавност, потресена од убиството на еден крал, го гледала и страдањето на населението под неговата власт?
Неговиот труд „Македонското прашање“ бил објавен во јануари 1935 година во списанието на Американската академија за политички и општествени науки, во том 177, на страниците 223–231.
Во текстот Бејклес ги пренесувал своите искуства од средбите со припадници на ВМРО, разговорот со Иван — Ванчо Михајлов во 1929 година и посетата на бугарско-југословенската граница. Неговите оценки претставуваат сведоштво за тоа како еден американски набљудувач ги разбирал македонското прашање и политичкото насилство во меѓувоениот период.
Убиството на кралот и насилството врз населението
Бејклес не го премолчувал ужасот на атентатот. Го опишувал како крвав чин што оставил малолетно дете без татко и со кралство што требало да го наследи. Но истовремено предупредувал дека осудата на атентатот не смее да го потисне прашањето за постапките на кралската жандармерија во Македонија.
Во неговиот текст се наведува:
„Иако за вас смртта на кралот Александар можеби делува како обично убиство, и иако можеби ви изгледа само како ужасно и крваво злосторство што оставило мало момче без татко и со кралство со кое треба да управува, сепак би сакал да не заборавите дека, колку и да е ужасен овој чин, тој не е ништо пострашен од работите што жандармите на кралот Александар ги прават во Македонија во изминативе десет години.“
Со оваа споредба, авторот го насочувал вниманието кон насилството што останувало во сенката на големите дипломатски настани. За него, историското објаснување на Марсејскиот атентат барало да се разгледаат и условите во кои живееле Македонците.
„Политичкото убиство е грозна работа, особено страшна во очите на Американците. Но навистина е многу тешко да се види што друго можат да сторат Македонците, освен да се откажат од слободата, од своите права, од својата земја и да станат Срби.“
Ова е оценка на Бејклес, изнесена во конкретните политички околности на неговото време. Таа го покажува неговото уверување дека затворањето на легалните патишта за национално и политичко дејствување придонесувало кон радикализација.
Бодликава жица меѓу Македонците
Особено впечатлив е описот на границата. Бејклес раскажувал дека, придружуван од бугарски офицер, забележал изградба на ограда од бодликава жица на југословенската страна и дупки за столбовите што требало да ја носат.
Во неговото толкување, оградата имала и подлабока политичка цел:
„Оградата од бодликава жица е изградена со цел да се отсечат Македонците во српска Македонија од Македонците во Бугарија, да се прекинат сите национални врски и постепено да израсне нова генерација Македонци што ги заборавиле старите обичаи, стариот јазик и старата религија и станале србизирани.“
Изразот „српска Македонија“ овде ја одразува тогашната терминологија за делот од Македонија под југословенска власт. Во средиштето на авторовата оценка стоеле прекинувањето на врските меѓу Македонците од двете страни на границата и опасноста од губење на нивната национална посебност.
Повик за права и легално дејствување
Бејклес го пренесувал и ставот на ВМРО дека организацијата би дејствувала легално доколку ѝ бидат овозможени легални средства за работа. Тој став го поврзувал со поширок повик за разгледување на малцинските права на Балканот:
„Во интерес на сите нас е поплаките на сите малцинства на Балканот да добијат праведно разгледување и да се стори нешто за правата и страдањата на овие луѓе.“
Вредноста на ова сведоштво е во прашањето што го отвора: како меѓународната јавност ги вреднувала жртвите на политичкото насилство и колку внимание им посветувала на луѓето изложени на секојдневна репресија?
Текстот на Бејклес останува значаен документ за тогашните странски погледи врз македонското прашање. Тој покажува дека, покрај осудата на Марсејскиот атентат, постоеле и гласови што барале да се слушнат Македонците и да се разгледаат нивните права, поплаки и положба.
