На прво место

Атентатот врз кралот Александар не е пострашен од насилствата на неговите жандарми во Македонија

Американски новинар во 1935 година го осудувал политичкото убиство, но ја повикувал американската јавност да ги согледа и репресијата, присилната асимилација и одземањето на правата на Македонците во Кралството Југославија.

Само неколку месеци по Марсејскиот атентат, во кој на 9 октомври 1934 година бил убиен југословенскиот крал Александар I Караѓорѓевиќ, американскиот новинар Џон Бејклес објавил текст посветен на македонското прашање. Во него поставил прашање што ја надминувало непосредната трагедија: дали светската јавност, потресена од убиството на еден крал, го гледала и страдањето на населението под неговата власт?

Неговиот труд „Македонското прашање“ бил објавен во јануари 1935 година во списанието на Американската академија за политички и општествени науки, во том 177, на страниците 223–231.

Во текстот Бејклес ги пренесувал своите искуства од средбите со припадници на ВМРО, разговорот со Иван — Ванчо Михајлов во 1929 година и посетата на бугарско-југословенската граница. Неговите оценки претставуваат сведоштво за тоа како еден американски набљудувач ги разбирал македонското прашање и политичкото насилство во меѓувоениот период.

Убиството на кралот и насилството врз населението

Бејклес не го премолчувал ужасот на атентатот. Го опишувал како крвав чин што оставил малолетно дете без татко и со кралство што требало да го наследи. Но истовремено предупредувал дека осудата на атентатот не смее да го потисне прашањето за постапките на кралската жандармерија во Македонија.

Во неговиот текст се наведува:

„Иако за вас смртта на кралот Александар можеби делува како обично убиство, и иако можеби ви изгледа само како ужасно и крваво злосторство што оставило мало момче без татко и со кралство со кое треба да управува, сепак би сакал да не заборавите дека, колку и да е ужасен овој чин, тој не е ништо пострашен од работите што жандармите на кралот Александар ги прават во Македонија во изминативе десет години.“

Со оваа споредба, авторот го насочувал вниманието кон насилството што останувало во сенката на големите дипломатски настани. За него, историското објаснување на Марсејскиот атентат барало да се разгледаат и условите во кои живееле Македонците.

„Политичкото убиство е грозна работа, особено страшна во очите на Американците. Но навистина е многу тешко да се види што друго можат да сторат Македонците, освен да се откажат од слободата, од своите права, од својата земја и да станат Срби.“

Ова е оценка на Бејклес, изнесена во конкретните политички околности на неговото време. Таа го покажува неговото уверување дека затворањето на легалните патишта за национално и политичко дејствување придонесувало кон радикализација.

Бодликава жица меѓу Македонците

Особено впечатлив е описот на границата. Бејклес раскажувал дека, придружуван од бугарски офицер, забележал изградба на ограда од бодликава жица на југословенската страна и дупки за столбовите што требало да ја носат.

Во неговото толкување, оградата имала и подлабока политичка цел:

„Оградата од бодликава жица е изградена со цел да се отсечат Македонците во српска Македонија од Македонците во Бугарија, да се прекинат сите национални врски и постепено да израсне нова генерација Македонци што ги заборавиле старите обичаи, стариот јазик и старата религија и станале србизирани.“

Изразот „српска Македонија“ овде ја одразува тогашната терминологија за делот од Македонија под југословенска власт. Во средиштето на авторовата оценка стоеле прекинувањето на врските меѓу Македонците од двете страни на границата и опасноста од губење на нивната национална посебност.

Повик за права и легално дејствување

Бејклес го пренесувал и ставот на ВМРО дека организацијата би дејствувала легално доколку ѝ бидат овозможени легални средства за работа. Тој став го поврзувал со поширок повик за разгледување на малцинските права на Балканот:

„Во интерес на сите нас е поплаките на сите малцинства на Балканот да добијат праведно разгледување и да се стори нешто за правата и страдањата на овие луѓе.“

Вредноста на ова сведоштво е во прашањето што го отвора: како меѓународната јавност ги вреднувала жртвите на политичкото насилство и колку внимание им посветувала на луѓето изложени на секојдневна репресија?

Текстот на Бејклес останува значаен документ за тогашните странски погледи врз македонското прашање. Тој покажува дека, покрај осудата на Марсејскиот атентат, постоеле и гласови што барале да се слушнат Македонците и да се разгледаат нивните права, поплаки и положба.

Најново од: На прво место

Вистината е како шило – понекогаш доцни, но секогаш излегува на површина

Доказ за „демократијата“ во Бугарија, членка на ЕУ? Во аудиоснимките што ги објави бугарскиот новинар Станислав Цанов, Ива Михаилова зборува за притисок од бугарската служба ДАНС и за закани дека ќе ѝ биде ускратена рехабилитацијата. Случајот на Ива Михаилова, кој дел од бугарските политичари и медиуми го претставуваа како пример за дискриминација во Македонија, сега […]

Ај ред се редат мале секојдневни црни сценарија на СДС

На „Ајде, ред се редат, мале“ човек прво ќе се сети на кочанските сејмени. По прес-конференциите на СДС, песната си доби и нов рефрен. Ајде, ред се редат мале, црните сценарија на СДС. Во СДС постојано предупредуваат дека буџетот е празен, празен ден во календарот за прес-конференции, пак тешко се наоѓа. Еднаш економијата е пред […]

Политиката на СДС се сведува на сеење страв кај граѓаните

Од најави за економски колапс и празен буџет до тврдења за договор за прием на мигранти, на прес-конференциите на СДС се повторува истата постапка. Најцрното сценарио се претставува како нешто што веќе се случува или е неизбежно. Кога станува збор за платата, пензијата или заштедата на едно семејство, вознемиреноста останува и по завршувањето на прес-конференцијата. […]

Скопје има три големи несреќи: Пиколомини, земјотресот во 1963 и СДС

СДС нема кредибилитет да зборува за состојбите во Скопје, откако со години го остави градот во хаос. Орце Ѓорѓиевски гради капитални проекти за кои СДС лажеше дека ќе ги изгради. Најголеми несреќи кои му се имаат случено на Градот Скопје е палењето од страна на Пиколомини, земјотресот во 1963 и владеењето на СДС во изминатите […]

Мизрахи: На власта и е потребна конструктивна опозиција, критиките треба да се темелат на аргументи, а не само на партиски наративи

Во вчерашната емисија  „Интервал“ на телевизија 24, гостуваше Рашела Мизрахи, член на ИК и пратеничка од редовите на ВМРО-ДПМНЕ, која осврнувајќи се на парламентарната опозиција, изрази загриженост поради, како што рече, отсуството на конструктивна опозиција која ќе изнесува аргументирани ставови и видувања засновани на докази и материјали за кои може да се води суштинска дебата. […]

На 13 ноември се одбележуваат 82 години од ослободувањето на Скопје

Во текот на Втората Светска Војна, за ослободувањето на Скопје, животите ги положија 4.654 негови граѓани, од кои 956 загинати во битките и 3.698 граѓани како жртви на фашистичкиот терор. Скопје го одбележува 13 ноември, денот кога во 1944 година борците од Дванесеттата, Третата, Осмата и Шеснаесетата македонска бригада го ослободија градот од фашистичката окупација. […]

Мицкоски со факти ја разобличи хистеријата на Филипче

АЛТА банка на Мацура ја носи Владата на СДС и ДУИ   Владата на СДС и ДУИ уште во 2023 година дала насока за влегување во деловни односи со АЛТА банка од Србија, посочи премиерот Христијан Мицкоски на надзорната расправа во Собранието, покажувајќи извадок од нацрт-записник од владина седница одржана на 24 октомври 2023 година. […]

Филипче и Заев да одговорат дали знаеле за сомнителните трансакции од 110 милиони евра од Венецуела преку Еуростандард банка

Филипче и Заев да одговорат дали знаеле за сомнителните трансакции од 110 милиони евра од Венецуела преку Еуростандард банка СДС и Венко Филипче што со демагогии, лаги, манипулации и хистерија сакаат да предизвикаат страв и несигурност кај граѓаните, на македонската јавност им должат одговори за пропаста на Еуростабдард банка и за можноста за „перење“ пари. […]

To top