Македонска Нација
Изградбата на дата-центри може да донесе големи инвестиции, нова енергетска и телекомуникациска инфраструктура, висококвалификувани работни места и поголема стратешка важност на Македонија. Наместо да остане само корисник на странски дигитални услуги, државата добива можност да стане регионален центар за складирање и обработка на податоци, вештачка интелигенција и облачни технологии.
Светската економија забрзано се менува. Податоците стануваат еден од највредните ресурси, а дата-центрите се инфраструктурата врз која се развиваат вештачката интелигенција, банкарството, телекомуникациите, електронската трговија, индустријата и современите државни услуги.
Затоа изградбата на дата-центри во Македонија не треба да се гледа само како изградба на големи објекти со компјутерска опрема. Тие можат да бидат основа за нова развојна фаза на државата и можност Македонија да заземе значајно место на дигиталната карта на Балканот.
Големи странски инвестиции
Изградбата на современ дата-центар бара значителен капитал. Потребни се специјализирани објекти, серверска опрема, трафостаници, оптички кабли, системи за ладење, резервно напојување, батериски системи и најсовремена физичка и електронска заштита.
Тоа значи работа за македонските градежни, електротехнички, машински, телекомуникациски и софтверски компании. Во периодот на изградбата би биле ангажирани голем број работници, инженери, проектанти и домашни доставувачи.
Доколку државата склучи добри договори, инвестициите би донеле и приходи од даноци, комунални давачки, закуп на земјиште и користење на инфраструктурата.
Поттик за развој на македонската енергетика
Дата-центрите се големи потрошувачи на електрична енергија. Тоа претставува предизвик, но истовремено може да биде и силен поттик за изградба на нови производствени капацитети.
На инвеститорите треба да им се постави услов, покрај дата-центрите, да вложуваат и во нови извори на електрична енергија – сончеви и ветерни електрани, гасни централи, батериски системи и друга современа енергетска инфраструктура.
На тој начин Македонија нема само да добие голем потрошувач, туку и ново производство, нови трафостаници и посилна преносна мрежа. Инфраструктурата би останала трајна придобивка за државата и би ја зголемила сигурноста на целиот електроенергетски систем.
Особено е важно новите центри да не користат субвенционирана струја на товар на домаќинствата. Инвеститорите треба сами да го финансираат дополнителниот производствен и мрежен капацитет што им е потребен.
Подобра телекомуникациска поврзаност
За работа на дата-центрите се неопходни брзи и сигурни оптички врски со повеќе независни правци кон соседните земји и европските телекомуникациски мрежи.
Изградбата на таквата инфраструктура би донела побрз и посигурен интернет, поголем капацитет за пренос на податоци и подобри услови за македонските компании, институции, универзитети и граѓани.
Македонија може да стане регионална раскрсница на податочните текови меѓу централна Европа, Јадранското, Егејското и Црното Море, Турција и поширокиот регион. Нејзината географска положба, која низ историјата била важна за трговските и сообраќајните патишта, денес може да стане предност и во дигиталниот свет.
Нови работни места и задржување на младите
Дата-центрите нема да отворат десетици илјади постојани работни места, но можат да создадат добро платени и висококвалификувани позиции за:
- електроинженери;
- машински инженери;
- ИТ-стручњаци;
- системски администратори;
- експерти за сајбер-безбедност;
- телекомуникациски инженери;
- техничари за одржување;
- стручњаци за вештачка интелигенција.
Уште поголема придобивка би имало ако околу дата-центрите се привлечат компании за развој на софтвер, облачни услуги, анализа на податоци, вештачка интелигенција и електронско банкарство.
Така би се создале услови дел од младите и образовани кадри да останат во Македонија, а дел од македонските стручњаци од странство да се вратат или да соработуваат со компании во татковината.
Развој на домашното образование и науката
Македонија треба да побара инвеститорите да соработуваат со универзитетите и средните стручни училишта. Може да се создадат програми за обука, стипендии, истражувачки лаборатории и практична работа за студентите.
Домашните научни институции би можеле да добијат пристап до поголема компјутерска моќ за медицински, инженерски, климатски, земјоделски и други истражувања.
На тој начин дата-центрите нема да бидат затворени објекти што им служат само на странските сопственици, туку дел од развојот на македонското образование, науката и технолошката индустрија.
Побрзи и посигурни дигитални услуги
Денес голем дел од податоците и дигиталните услуги што ги користат македонските граѓани и компании се сместени во дата-центри надвор од државата.
Со регионални центри во Македонија би можеле да се обезбедат побрзи облачни услуги, пократко време за пренос на податоците и поголема сигурност за банките, телекомуникациските компании, медиумите, интернет-трговијата и државните институции.
Локалното чување на одредени податоци би овозможило и поголема контрола врз критичната дигитална инфраструктура. Податоците од државно значење би можеле да се чуваат во Македонија, според домашните закони и најстрогите европски безбедносни стандарди.
Поголема сајбер-безбедност и отпорност
Современите држави зависат од дигиталните системи. Прекин во работата на серверите може да ги погоди банките, болниците, телекомуникациите, институциите и компаниите.
Домашните дата-центри можат да обезбедат резервни системи и побрзо обновување на податоците во случај на технички дефект, природна катастрофа или кибернапад. Со тоа Македонија би ја намалила зависноста од инфраструктура што целосно се наоѓа надвор од нејзината територија.
Секако, дата-центрите сами по себе не гарантираат безбедност. Тие мора да бидат изградени и управувани според највисоки стандарди, со јасно определено кои податоци се чуваат, кој има пристап до нив и под чија правна надлежност се наоѓаат.
Македонија како дигитален центар на Балканот
Балканот е пазар со десетици милиони жители, бројни компании и државни институции што сè повеќе користат дигитални услуги. Голем дел од тие услуги денес зависат од центри во Франкфурт, Амстердам, Париз, Виена и други западноевропски градови.
Македонија може да понуди поблиска регионална инфраструктура за компаниите и институциите од Србија, Албанија, Бугарија, Грција, Косово, Црна Гора, Босна и Херцеговина и поширокиот регион.
Тоа би значело побрзи услуги, резервни капацитети во случај на прекин и можност за развој на балкански облачни платформи, системи за вештачка интелигенција и центри за научни пресметки.
Доколку навреме создаде јасни правила, силна инфраструктура и сигурни услови за инвестирање, Македонија може да стане дигитален јазол на централниот Балкан.
Поголема економска и стратешка важност
Држава низ која минуваат важни енергетски, сообраќајни и телекомуникациски правци добива поголемо економско и политичко значење.
Ако во Македонија се сместат значајни регионални дата-центри, големите технолошки компании ќе имаат долгорочен интерес за стабилноста, безбедноста и инфраструктурниот развој на државата.
Тоа може да донесе и нови партнерства со европски и светски компании, поголемо учество во регионалните дигитални проекти и посилна позиција на Македонија во идните економски и технолошки процеси.
Струјата да се претвора во поскапа дигитална услуга
Една од најголемите можни придобивки е Македонија да не извезува само електрична енергија како суровина, туку преку дата-центрите да ја претвора во производ со многу поголема вредност.
Струјата има една цена кога се продава на регионалниот пазар. Но кога со неа се обезбедуваат обработка на податоци, облачни услуги, вештачка интелигенција, софтвер и научни пресметки, се создава значително поголема економска вредност.
Сепак, Македонија ќе има целосна корист само ако дел од таа вредност останува во државата преку даноци, домашни компании, стручни кадри, научна соработка и развој на сопствени дигитални услуги.
Природните ресурси мора да бидат заштитени
Поддршката за дата-центрите не значи дека инвеститорите треба да добијат неограничено право на македонската вода, струја и земјиште.
За секој проект мора однапред да се утврди:
- колку електрична енергија ќе троши;
- од кои извори ќе ја обезбедува;
- кој ќе ја плати новата енергетска инфраструктура;
- колку вода ќе користи;
- каков систем за ладење ќе примени;
- какво ќе биде влијанието врз земјоделството и природата;
- колку работни места ќе отвори;
- колку приходи ќе останат во Македонија.
Предност треба да имаат центрите што користат затворени системи за ладење, пречистена техничка вода и нови домашни извори на електрична енергија. Водата за пиење, потребите на населението и наводнувањето на земјоделските површини мора секогаш да имаат предност.
Развојна можност што не треба да се пропушти
Македонија не треба да бега од дата-центрите поради политички стравувања, но не треба ниту да им ги отстапува своите ресурси на инвеститорите без строги услови.
Со правилна национална стратегија, изградбата на дата-центри може да донесе инвестиции, нова енергетска и телекомуникациска инфраструктура, висококвалификувани работни места, развој на домашните компании и поголема стратешка важност на државата.
Најголемата придобивка нема да биде самата зграда со сервери, туку економскиот, образовниот и технолошкиот систем што може да се создаде околу неа.
Ако Македонија постави јасни услови и го заштити националниот интерес, дата-центрите можат да ја претворат државата од корисник на туѓа технологија во регионален создавач и домаќин на дигитални услуги. Тоа е можност што треба внимателно да се искористи, а не однапред да се отфрли.
