Македонска Нација
На 21 август низ македонската историја се забележани настани поврзани со Илинденското востание, страдањата на населението во Костурско и одбраната на македонската револуционерна кауза.
21 август 1903 – голема османлиска офанзива во Костурско
На 21 август 1903 година околу 15.000 османлиски војници од три страни навлегле во Костурско со цел да го задушат Илинденското востание.
Во текот на офанзивата биле запалени 23 македонски села, а околу 600 жители биле убиени. Востаниците предводени од Васил Чакаларов, Лазар Поп Трајков, Иван Попов и другите костурски војводи продолжиле да го бранат населението и да ѝ нанесуваат загуби на османлиската војска.
Странскиот печат за страдањата во Македонија
На 21 август 1903 година љубљанскиот весник „Рдечи прапор“ објавил текст за Илинденското востание и за суровото однесување на османлиската војска.
Весникот известувал за уништувањето на македонските села Смрдеш и Баница, за страдањата на населението и за решеноста на Македонците да се изборат за слобода и независност.
Големите сили против македонското востание
На истиот ден во 1903 година османлискиот амбасадор во Санкт Петербург ја известил Високата порта дека руската влада го поддржува преземањето строги мерки против македонските востаници.
Султанот Абдул Хамид II наредил да ѝ биде изразена благодарност на руската дипломатија за поддршката при задушувањето на востанието. Овој документ покажува дека македонските востаници, покрај османлиската војска, се соочувале и со неповолниот став на големите сили.
Егејскиот дел на Македонија
Настаните од 21 август 1903 година оставиле длабоки последици во Костурско. Опожарувањето на селата, убиствата и прогонувањето на населението не го скршиле отпорот. Востаниците продолжиле да дејствуваат, а неколку дена подоцна следувало и ослободувањето на Невеска.
Пиринскиот дел на Македонија
Македонците од Пиринскиот дел обезбедувале луѓе, оружје и поддршка за востанието. Меѓу истакнатите дејци бил Иван Попов, роден во селото Лески, кој како костурски војвода учествувал во тешките борби на планината Вич.
Мала Преспа и Голо Брдо
Македонците во Мала Преспа и Голо Брдо со поколенија ги чуваат македонскиот говор, народните песни, православната вера и спомените за револуционерната борба. Црквите, селските собири и семејните преданија остануваат важни чувари на македонскиот идентитет во овие области.
Црковен календар
Македонската православна црква на 21 август ги празнува:
- Свети Емилијан Исповедник, епископ Кизички;
- Свети Мирон Чудотворец, епископ Критски;
- Преподобен Григориј Синаит;
- Светите маченици Тријандафил и Анастасиј – Спасо Радовишки.
Свети Емилијан живеел во времето на иконоборниот цар Лав Ерменец. Бидејќи одбил да се откаже од почитувањето на светите икони, бил прогонет и изложен на страдања, останувајќи верен на православната вера.
На 21 август трае Богородичниот, односно Успенскиот пост.
