На 3 август се навршуваат годишнини од значајни настани во македонската историја. Денот е нераскинливо поврзан со ослободувањето на Крушево, воспоставувањето на Крушевската Република, херојските борби на илинденските востаници и завршувањето на Првото заседание на АСНОМ.
1903 – Ослободено е Крушево
Во ноќта меѓу 2 и 3 август 1903 година, околу 750 востаници, организирани во повеќе одреди и предводени од Никола Карев, започнале напад врз Крушево.
По повеќечасовни борби со османлиските сили, на 3 август градот бил ослободен. Над Крушево било развиорено востаничкото знаме, а народот го дочекал долгоочекуваниот миг на слободата.
Ослободувањето на градот претставувало една од најголемите победи на Илинденското востание и овозможило воспоставување востаничка власт.
1903 – Воспоставена е Крушевската Република
По ослободувањето на Крушево била воспоставена Крушевската Република, организирана врз демократски и републикански начела.
На чело на востаничката власт застанал Никола Карев. Бил формиран Совет на Републиката од 60 претставници, како и привремена извршна власт задолжена за снабдувањето, финансиите, здравството, судството, редот и безбедноста.
Во ослободеното Крушево бил упатен и Крушевскиот манифест, со кој населението, без разлика на верата и народноста, било повикано да не им помага на османлиските сили и да ја поддржи борбата за слобода.
Крушевската Република траела само десетина дена, но останала вечен симбол на македонскиот стремеж за сопствена држава, народна власт и слободен живот.
1903 – Херојска борба кај Дреновица
На 3 август 1903 година, во месноста Дреновица кај Кавадарци, четата на тиквешкиот војвода Петар Јуруков водела жестока борба против многубројна османлиска војска што се движела кон Крушево.
Борбата траела повеќе од пет часа. Востаниците успеале да го задржат противникот и да го забават неговото движење, но платиле висока цена – загинале 17 борци од четата.
Нивната жртва била дел од пошироката борба со која македонските востаници се обидувале да ги заштитат ослободените територии и да го спречат задушувањето на востанието.
1944 – Завршило Првото заседание на АСНОМ
Во утринските часови на 3 август 1944 година завршило Првото заседание на Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија, одржано во манастирот „Свети Прохор Пчински“.
На заседанието АСНОМ било конституирано како врховно законодавно и извршно претставничко тело на македонската држава. Македонскиот јазик бил прогласен за службен јазик, а биле поставени темелите на современата македонска државност.
Со одлуките на АСНОМ, илинденскиот идеал од 1903 година добил државноправна потврда. Борбата на илинденците била продолжена од асномците, обединувајќи ги двата Илиндена во една историска цел – слободна македонска држава.
Трети август останува запаметен како ден на слободно Крушево, на Крушевската Република и на заокружувањето на историските одлуки на АСНОМ. Тоа е ден што сведочи дека македонската државност е создадена со борба, саможртва и непоколеблива вера во правото на македонскиот народ да живее слободно во сопствена држава.
