Писмото до Михаил Чаков: сведоштво за почитта кон Гоце Делчев и за идеалот на независна Македонија
Документот од 1923 година сведочи дека посмртните останки на Гоце Делчев биле чувани како светиња, со длабока почит кон неговото дело и кон борбата за независноста на Македонија.
Писмото на Тодор Александров до Михаил Чаков од 1923 година претставува писмена благодарност за неговата улога во прибирањето и зачувувањето на посмртните останки на Гоце Делчев.
Документот е адресиран до Михаил Чаков во Софија. Во него, во името на другарите борци за независноста на Македонија и во свое име, Александров му изразува благодарност за грижата со која ги зачувал останките на еден од најзначајните водачи на македонското револуционерно движење.
Особено значајно е што коските на Гоце Делчев се нарекуваат свети, а нивното чување во домот на Чаков се истакнува како дело достојно за признание.
Содржината на писмото од 1923 година
Во писмото, чија содржина овде е прераскажана на современ македонски јазик, Тодор Александров му благодари на Михаил Чаков за родољубивата иницијатива да ги најде и прибере посмртните останки на Гоце Делчев и за грижата да ги зачува како светиња во својот дом.
Благодарноста е изразена во името на борците за независноста на Македонија. Делото на Чаков е поврзано со признанието на тогашната боречка и на идната независна Македонија.
Токму ова повикување на независноста му дава на документот посебно историско значење. Тој сведочи за почитта кон Делчев, но и за идеалот со кој се поврзувало зачувувањето на неговите останки.
Заветот за погребување во престолнината на Македонија
Одделно од писмото до Михаил Чаков, значајна е и пораката испишана на дрвениот саркофаг во кој биле чувани коските:
„Ги заколнуваме поколенијата светите коски да бидат погребани во престолнината на независна Македонија.“
Овој натпис го изразува заветот на соборците и следбениците на Гоце Делчев неговите посмртни останки да почиваат во Македонија.
Писмото и натписот се две одделни сведоштва. Првото ја потврдува благодарноста за зачувувањето на останките, а второто ја изразува заложбата за нивното идно почивалиште. Заедно ја покажуваат длабоката почит кон Гоце и трајноста на идеалот за слободна Македонија.
Михаил Чаков – чуварот на Гоцевите останки
Михаил Чаков бил револуционер и војвода на македонското револуционерно движење. Неговата улога во зачувувањето на посмртните останки на Гоце Делчев останува значаен дел од историјата на нивното пренесување.
По загинувањето на Делчев во селото Баница во 1903 година, неговите останки поминале долг пат пред да стигнат до своето конечно почивалиште во Скопје.
Чаков учествувал во нивното прибирање и зачувување. Подоцна ги чувал во својот дом во Софија, пред да ѝ бидат предадени на Илинденската организација. Благодарноста од 1923 година е сведоштво за признанието што го добил за таа грижа.
Неговата постапка имала значење што ја надминувало личната приврзаност кон загинатиот револуционер. Со зачувувањето на останките била одржувана и врската меѓу Гоцевото дело и поколенијата што ја продолжувале борбата за Македонија.
10 октомври 1946 година – Гоце Делчев почива во Скопје
На 10 октомври 1946 година, со највисоки државни и воени почести и во присуство на многубројни граѓани, посмртните останки на Гоце Делчев биле положени во саркофаг во дворот на црквата „Свети Спас“ во Скопје.
Со тоа, 43 години по неговото загинување, била остварена заложбата на неговите соборци и следбеници останките да почиваат во главниот град на македонската држава.
Во тоа време Македонија била република во рамките на југословенската федерација. Пренесувањето на останките затоа претставувало силен симбол на остварената македонска државност и на поврзаноста со револуционерната борба.
Сведоштво за идеалот на независна Македонија
Историската вредност на писмото е во неговата конкретна содржина: благодарноста до Михаил Чаков, почитта кон Гоце Делчев и повикувањето на борците за независноста на Македонија.
Документот сведочи дека зачувувањето на Гоцевите останки било доживувано како должност кон неговото дело и кон иднината на Македонија.
Во 2026 година, кога се навршуваат 80 години од нивното положување во Скопје, ова писмо повторно нè потсетува на луѓето што го зачувале споменот на Гоце и овозможиле неговите останки да стигнат до Македонија.
Грижата на Михаил Чаков, заветот на Гоцевите следбеници и пренесувањето во „Свети Спас“ остануваат поврзани сведоштва за почитта кон великанот и за стремежот кон слободна Македонија.
