Македонска Нација
ВМРО-СДРМА и идејата Македонија да стане ѕвезда на американското знаме
Во годините непосредно по Втората светска војна, група млади Македонци одбила да се помири со поделбата на Македонија и со неостварениот идеал за самостојна и обединета македонска држава. Во Прилеп се појавила ВМРО-СДРМА – организација која излезот го гледала во создавање Самостојна Демократска Република Македонија под американско покровителство. За таа идеја нејзините членови биле следени, апсени и осудувани, а некои ја платиле и највисоката цена.
Постојат страници од македонската историја за кои со децении малку се зборуваше. Една од нив е приказната за ВМРО-СДРМА – Самостојна Демократска Република Македонија под протекторат на Америка.
По Втората светска војна Македонија добила своја република во рамките на југословенската федерација, но историската Македонија останала поделена. Истовремено, новиот комунистички систем воспоставувал силна политичка контрола, а противниците на власта биле прогонувани.
Во такви услови кај дел од македонската младина созреала идејата дека решението за македонското прашање треба да се бара надвор од балканските политички комбинации.
Погледот бил свртен кон Соединетите Американски Држави.
Од Прилеп започнала организацијата
Во март 1946 година во Прилеп била формирана ВМРО-СДРМА. Еден од главните организатори бил Глигор Крстевски.
Целта била создавање самостојна, демократска и обединета Македонија под американско покровителство. Организацијата постепено воспоставувала врски и надвор од Прилеп, а нејзините идеи особено привлекувале млади луѓе.
За тогашната власт тоа било непријателско дејствување. УДБА започнала со следење и апсења, а членовите биле изведувани пред суд и осудувани на затворски казни.
Глигор Крстевски бил осуден на три години затвор, Благој Рампов на една година и шест месеци, а Благоја Мрмевски на десет години.
Нивниот главен „престап“ бил политички – не ја прифаќале иднината на Македонија онака како што ја определил тогашниот југословенски систем.
Вецко Стаматоски и ѕвездата Македонија
Особено трагична е судбината на Вецко Стаматоски од селото Цер, Кичевско, роден во 1927 година.
Како млад човек бил осуден на осум години затвор поради својата политичка активност.
Со неговото име е поврзана и најсилната симболика на целото движење. На судењето ја изразил идејата на американското знаме да се додаде уште една ѕвезда – Македонија.
Неговата порака била Македонците да не мора да заминуваат во Америка барајќи слобода, туку американската заштита да дојде во Македонија.
Во тие зборови се гледа и очајот и надежта на една генерација која верувала дека надворешна голема сила може да помогне во создавањето самостојна и обединета македонска држава.
Вецко Стаматоски бил убиен во затворот Идризово во 1950 година, а неговиот гроб останал непознат.
Од „49-та“ до „51-та ѕвезда“
Денес оваа идеја најчесто се претставува со симболичната формулација „Македонија – 51-та ѕвезда на американското знаме“.
Историски, сепак, треба да бидеме прецизни. Во 1947 година САД имале 48 сојузни држави. Алјаска и Хаваи станале 49-та и 50-та држава дури во 1959 година.
Затоа, ако Македонија тогаш навистина станела нова американска ѕвезда, таа би била 49-та. „51-та ѕвезда“ е современа симболична формулација на старата идеја.
Но бројот не е суштината.
Суштината е Македонија.
Овие млади луѓе не сакале да се откажат од својот македонски идентитет. Напротив, тие барале начин Македонија да стане самостојна, демократска и обединета држава.
Историја која не треба да се заборави
ВМРО-СДРМА била задушена, нејзините членови биле прогонувани, а нивната приказна долго време останала надвор од пошироката историска слика.
Денес нивните идеи можат да се оценуваат од различни политички и историски позиции. Но едно не смее да се направи – да се избришат од македонската историја.
Тие биле млади Македонци кои верувале дека Македонија има право сама да ја определува својата иднина и за тоа убедување биле подготвени да ја жртвуваат сопствената слобода.
„Ѕвездата Македонија“ никогаш не се појавила на американското знаме.
Но останала како симбол на една генерација која, разочарана од балканските поделби и политичките решенија, ја барала македонската слобода дури и преку океанот.
А имињата на оние што страдале затоа што верувале во нејзината слобода заслужуваат свое место во македонската историска меморија.
