Македонски легенди

Паисиј Хилендарски

Тихомир Каранфилов

Тихомир Каранфилов

Паисиј Хилендарски (1722–1773) бил православен монах и една од клучните фигури на бугарската национална преродба. Неговото најпознато дело, „Историја славјанобугарска“, завршено во 1762 година, се препишувало и се распространувало, поттикнувајќи интерес за историјата и за народниот идентитет.

Паисиј е роден во 1722 година во Самоковската епархија, веројатно во Банско. Живеел во време на османлиска власт и силно влијание на грчката црковна хиерархија врз православното население.

Во освртот на Александар Матковски, овој период е опишан како време во кое бугарскиот народ немал развиени национални културни установи и бил слабо познат во европските научни кругови. Како показател за ограничените сознанија се наведуваат и подоцнежните трудови на славистите Јернеј Копитар и Павел Јозеф Шафарик. Матковски го пренесува и сведоштвото на бугарскиот преродбеник Васил Априлов за образовани Бугари што се сметале за Грци, додека селското население ја зачувувало својата народност.

Од Хиландар до историските ракописи

Во 1745 година Паисиј заминал на Света Гора и се населил во манастирот Хиландар, каде што станал јеромонах и заменик-игумен.

Во 1758 година се запознал со српскиот монах и историчар Јован Раиќ, кој ја посетил Света Гора. Според изложувањето на Матковски, Раиќ бил под влијание на словенските историски и културни идеи што се развивале кај далматинските и дубровничките автори. Неговото влијание врз Паисиј се поврзува со поттикот да се зафати со пишување историја посветена на Бугарите.

Паисиј почнал да собира материјали од светогорските библиотеки. Во март 1761 година заминал во Сремски Карловци, каде што се запознал со делото на Мавро Орбини „Кралството на Словените“, објавено во Пезаро во 1601 година, како и со стематографиите на Павле Ритер Витезовиќ и Христофор Жефарович.

„Историја славјанобугарска“

По околу две години собирање и обработка на материјалите, Паисиј ја завршил „Историја славјанобугарска“ во 1762 година, во манастирот Зограф.

Неговото дело било обликувано под влијание на пошироките културни струења меѓу Јужните Словени. Иако не било создадено според современите начела на критичкото историско истражување, претставувало значаен обид за составување сеопфатна бугарска историја. Неговата цел била да ја поттикне бугарската национална свест и да предупреди на хеленизацијата и на откажувањето од сопствениот јазик и потекло.

Делото содржи вовед, историски поглавја, делови посветени на словенските просветители и на учениците на Кирил и Методиј, како и епилог. Во него историското раскажување се испреплетува со повик за зачувување на народната посебност.

Ширењето на делото и последните години

Паисиј патувал како монах што собирал прилози за манастирот. Во текот на тие патувања, неговото дело се препишувало и се ширело меѓу населението. Преписите овозможиле неговите пораки да стигнат до поширок круг читатели и слушатели.

Се претпоставува дека починал во 1773 година, во близина на Ампелино, кај денешен Асеновград, додека патувал кон Света Гора.

Со „Историја славјанобугарска“, Паисиј Хилендарски оставил значајна трага во бугарската преродба и во културната историја на Балканот во XVIII век.

Извор: Александар Матковски, „Грбовите на Македонија“, 1990, стр. 143.

Најново од: Македонски легенди

Романската монахиња Херувима (Светлана Михаела Танаса загина за вистината

Романската монахиња Херувима (Светлана Михаела Танаса, 1969–1998) студирала класични јазици во Јаши и ги проучувала делата на свети Јован Златоуст. Се упокоила на 8 ноември 1998 година, на 29-годишна возраст, и била погребана во манастирот Петру Вода во Романија. Во 1995 година добила стипендија од Фондацијата „Сорос“ за магистерски студии по средновековна историја на Централноевропскиот […]

Тома Прошев

Тома Прошев е роден на 10 ноември 1931 година во Скопје, а починал на 12 септември 1996 година на хрватскиот остров Зларин. Тома Прошев е Македонски композитор, диригент и музиколог, еден од најистакнатите автори на македонската современа музика и меѓу првите композитори што внеле нов звук во македонското музичко творештво. Гимназија завршил во родниот град. […]

Никола Беровски – големиот учител на Македонците во Албанија

Никола Беровски е роден во 1923 година во Битола, а починал во 1993 година во Тирана, Албанија. Има луѓе чие дело продолжува да живее во генерациите што ги описмениле, во книгите што ги оставиле и во јазикот што помогнале да се зачува. Меѓу нив е Никола Беровски, македонскиот учител, учебникар и преведувач кој својот работен […]

Бранко Гапо – великан на македонската кинематографија

Бранко Гапо (5 ноември 1931 – 18 ноември 2008) е еден од најзначајните македонски режисери. Со своето богато филмско творештво, како и со работата во театарот, телевизијата и радиото, оставил длабока трага во македонската култура. Роден е како Бранко Ивановски на 5 ноември 1931 година во Тетово. Неговата љубов кон филмот се развила уште во […]

Владо Черноземски – живот меѓу револуционерното подземје и Марсејскиот атентат

Владо Черноземски е роден на 19 октомври 1897 година во селото Каменица, денес дел од Велинград, Бугарија, Владо Черноземски загинал на 9 октомври 1934 година во Марсеј, Франција. Неговото вистинско име било Величко Димитров Керин. Како член на ВМРО, најнапред во времето на Тодор Александров, а потоа во организацијата предводена од Иван Михајлов, останал запаметен […]

Јордан Костадинов – борец за националните права на Македонците во Пиринска Македонија

Јордан Костадинов (9 ноември 1932 – 23 август 2019) бил борец за националните права на Македонците во Пиринскиот дел на Македонија, политички затвореник и еден од основачите и претседател на ОМО „Илинден“. Поради своето дејствување, двапати бил затворан од бугарските власти. Јордан Костадинов Иванов е роден на 9 ноември 1932 година во селото Белица, преименувано […]

Антон Лазов Јанев – Ќосето

Антон Лазов Јанев (25. XII. 1854 – 10. IX. 1953) е македонски револуционер, деец на ТМОРО/ВМОРО. Познат како Андон Ќосето или Андон Велешанецот, од 1896 година бил борец во четите на Михаил А. Попето, Јане Сандански, Христо Чернопеев и други, а потоа формирал своја чета. Во 1897 година учествувал во пленувањето на струмичкиот Назлим-беј, потоа […]

Мито Алексовски Клавчов – Македонецот што цел живот ги носеше Шештево и Македонија во срцето

Мито Алексовски Клавчов е роден во 1937 година во селото Шештево, Костурско, во Егејскиот дел на Македонија, а починал на 19 август 2018 година во Полска, на 81-годишна возраст. Мито Алексовски Клавчов бил долгогодишен претседател на Здружението на Македонците од Егејскиот дел на Македонија во Полска и сведок на трагедијата на децата бегалци. Животот на […]

To top