Македонска Нација
Македонија не е само географска точка на картата, туку простор на кој со милениуми се вкрстувале цивилизации, култури, верувања и историски патишта. Нејзината земја крие безброј археолошки сведоштва, а нејзиниот народ носи колективна меморија што не успеале да ја уништат ниту војните, ниту поделбите, ниту забраните.
Токму затоа документарниот филм „Европската Атлантида? Изгубениот ‘папок на светот’ во земјата што се обидоа да ја избришат“ заслужува внимание и поширока јавна расправа.
Документарниот филм отвора прашање што долго време останува на маргините: како е можно едно од археолошки најбогатите подрачја во Европа да биде толку малку познато во светот?
На македонската земја речиси и да нема предел без траги од минатото. Под полињата, ридовите и современите населби лежат остатоци од древни живеалишта, градови, тврдини, светилишта, некрополи, патишта и храмови. Некои од нив се истражени, други само делумно, а голем дел сè уште чекаат археолозите да ја откријат нивната приказна.
Кокино, Стоби, Хераклеја Линкестис, Лихнид, Скупи, Баргала, Билазора, Исар Марвинци, Вардарски Рид и многу други локалитети сведочат дека Македонија со милениуми била простор на организиран живот и развиена култура. Тоа наследство не може да се сведе само на еден владетел, една држава или еден историски период. Македонската приказна е многу подолга, побогата и посложена.
„Папокот на светот“ како цивилизациска порака
Изразот „папок на светот“ во старите цивилизации означувал духовно, географско или космичко средиште – место каде што симболично се допираат земјата и небото, човекот и божественото, Истокот и Западот.
Македонија со својата положба навистина претставувала едно од големите балкански крстопати. Низ неа минувале воени, трговски и духовни патишта. Тука се среќавале медитеранското, балканското и ориенталното влијание. Низ нејзините долини се движеле војски и трговци, но и мислители, проповедници, градители и уметници.
На македонска почва апостол Павле ја започнал својата мисија во Европа. Во Македонија се издигнале значајни ранохристијански средишта, а подоцна од Охридската книжевна школа се ширеле писменоста, духовноста и словенската култура.
Од оваа земја произлегле Филип Втори и Александар Македонски. Филип ја издигнал Македонија во водечка балканска сила, додека Александар создал огромна држава што се простирала од Балканот и Египет до средна Азија и Индија. Неговите походи не значеле само освојување територии. Тие создале простор во кој се мешале идеи, знаења, јазици, трговски врски и култури.
Но Македонија не започнува со Филип и Александар, ниту завршува со нив. Тие се дел од една многу подолга цивилизациска вертикала.
Земја што ја преживеала секоја поделба
Македонија во текот на вековите била освојувана, административно прекројувана и вклучувана во различни царства и државни системи. Се менувале владетелите, границите и политичките околности, но нејзиното име продолжило да живее.
Името Македонија останало запишано во старите карти, патописите, хрониките, црковните книги, дипломатските документи и народните преданија. Тоа е присутно и во песните, приказните и колективната меморија на населението.
Особено тежок удар бил нанесен со поделбата на Македонија во 1913 година. Земјата била распарчена меѓу соседните држави, а македонскиот народ останал разделен со нови граници.
По поделбата следувале прогони, иселувања, промена на имињата и топонимите, забрани на јазикот и притисоци врз македонското национално самоопределување. Македонците во одделни делови на поделена Македонија биле присилувани да се откажуваат од сопствената припадност и да прифаќаат туѓ национален идентитет.
Сепак, Македонија опстанала.
Опстанало нејзиното име. Опстанал македонскиот јазик. Опстанале песните, обичаите, преданијата и сеќавањата. Опстанала свеста дека еден народ може да биде поделен со граници, но не може лесно да биде избришан од историјата.
Историјата не се брише само со оружје
Обидите за бришење на Македонија не се воделе само на бојните полиња. Многу подолга и поопасна била борбата преку пропагандата, образованието, политиката и присвојувањето на историското наследство.
Се менувале имиња на села, градови, реки и планини. Се уништувале или премолчувале документи. Македонски дејци биле прогласувани за припадници на други народи, а македонските историски настани биле вградувани во туѓи национални приказни.
Целта била јасна: да се прекине врската меѓу народот, неговата земја, името и историската меморија.
Кога еден народ ќе ја заборави својата историја, тој полесно станува туѓинец во сопствената земја. Кога ќе му се одземе правото самиот да зборува за своето минато, тогаш другите почнуваат да му одредуваат што бил, што е и што смее да биде.
Затоа битката за Македонија денес не е само битка за толкување на минатото. Таа е битка за правото на македонскиот народ да постои во сегашноста и самостојно да ја гради својата иднина.
Да ја истражуваме, а не да ја измислуваме историјата
Богатото минато не треба да биде причина за создавање митови без основа. Напротив, Македонија има доволно голема историја и нема потреба ништо да измислува.
Потребни се научни истражувања, археолошки ископувања, заштита на локалитетите, објавување архивски документи и сериозно претставување на македонското наследство пред светската јавност.
Документарните филмови од овој вид можат да ја поттикнат љубопитноста и да ги отворат запоставените прашања. Но по нив треба да следуваат истражувања, книги, изложби, преводи и меѓународни проекти.
Македонските институции мора многу посилно да вложуваат во археологијата, историографијата, музеите и заштитата на културното наследство. Не е доволно да кажуваме дека имаме богата историја, ако не ја истражуваме, не ја чуваме и не умееме да му ја претставиме на светот.
Особена одговорност имаат научниците, историчарите, археолозите, новинарите и филмските автори. Нивната задача е македонската приказна да ја пренесат со документи, докази и достоинство.
Македонија не може да биде избришана
Можат да се менуваат државните граници. Можат да се потпишуваат неправедни договори. Можат да се преименуваат улици, градови и институции. Можат да се создаваат политички нарачани историски толкувања.
Но не може да се избрише народ што ја чува својата меморија.
Не може да се избрише земја чие име опстојува со милениуми.
Не може да се избрише Македонија додека нејзините синови и ќерки го зборуваат македонскиот јазик, ги пеат македонските песни и им ја пренесуваат вистината на следните поколенија.
Документарниот филм „Европската Атлантида?“ нè потсетува дека Македонија не е само територија. Таа е паметење, култура, јазик, духовност и наследство. Таа е татковина на генерации што живееле, создавале, страдале и се бореле под нејзиното име.
Македонија била освојувана, делена, преименувана и негирана, но никогаш не била заборавена.
Зашто народот што ја познава својата историја може да биде притискан и оспоруван, но не може да биде избришан.
