1903 – Во Биринската Планина бил довршен планот за ослободување на Крушево
На 30 јули 1903 година, само три дена пред почетокот на Илинденското востание, Крушевскиот востанички штаб одржал состанок во Биринската Планина. Присуствувале Никола Карев, Питу Гули, Иван Наумов–Алабакот, Тома Никлев, Андреја Димов–Докурчев и Тодор Христов.
На состанокот бил довршен планот за преземање на Крушево и биле распределени задачите меѓу востаничките одреди. Подготовките се одвивале во најголема тајност, а во градот за претстојниот напад знаеле само неколкумина доверливи дејци.
1903 – Скопските дејци биле известени за почетокот на востанието
Истиот ден, Главниот штаб ги известил револуционерните дејци во Скопје за датумот, планот и целите на востанието. Поради големото присуство на османлиската војска, во Скопскиот револуционерен округ било предвидено да се изведуваат диверзии врз патиштата, мостовите, железничките линии и другите комуникации, со цел да се попречи движењето на османлиските сили кон востанатите области.
Црковен календар на МПЦ–ОА: Светата великомаченичка Марина – Огнена Марена
Света Марина пострадала за христијанската вера во почетокот на IV век. Во македонската народна традиција празникот е познат како Огнена Марена и се смета за еден од најголемите летни празници. Особено свечено се празнува во повеќе македонски села, меѓу кои и во Зубовце.
1921 – Започнал да излегува весникот „Илинден“
На 30 јули 1921 година започнал да излегува весникот „Илинден“, орган на истоименото друштво на македонските револуционери и илинденци. Весникот ги негувал спомените од ослободителната борба и ја застапувал идејата за автономна и независна Македонија.
1931 – Роден е Алек Џигеров
Во Торонто е роден Алек Џигеров, канадски уметник, интелектуалец и истакнат афирматор на македонската вистина. Неговото семејство потекнувало од селата Ошчима и Желево во Леринско, Егејска Македонија. Бил еден од иницијаторите за формирање на Канадско-македонската федерација.
1947 – Починал Лука Групчев
На 30 јули 1947 година починал Лука Групчев, македонски револуционер, учител и учесник во Илинденското востание. Дејствувал како охридски и струшки војвода, а учителствувал во повеќе места во Македонија.
30 јули во македонската народна традиција
Огнена Марена во народното верување се смета за заштитничка од огнот, молњите и летните непогоди. На овој ден традиционално не се извршувале тешки земјоделски работи, а народот го поминувал празникот во молитва, семејни средби и заеднички прослави.
Каде, освен во Зубовце, се слави Света Марена?
Празникот на Светата великомаченичка Марина, во народот познат како Огнена Марија или Марена, зазема посебно место во македонската духовна и народна традиција. Иако Зубовце е едно од најпознатите места каде што Марена се празнува како голема селска слава, култот кон светицата е распространет и во други делови на Македонија.
Туминец – Мала Преспа
Најголемиот собир надвор од Зубовце се одржува во манастирот „Света Марена“ кај селото Туминец во Мала Преспа. Секоја година на 30 јули таму пристигнуваат Македонци од сите села во областа, како и иселеници од Канада, САД, Австралија и европските земји.
Празнувањето започнува со богослужба, а продолжува со заедничка трпеза, македонски песни и ора. Манастирот претставува едно од најзначајните духовни средишта на Македонците во Мала Преспа.
Асамати – Преспа
Света Марена особено се почитува и во преспанското село Асамати, каде што постои стар параклис посветен на светицата. Во народното предание таа се смета за заштитничка на селото, рибарите и Преспанското Езеро.
На нејзина помош се повикувале и христијаните и муслиманите од околината, што сведочи за длабоката почит кон светицата меѓу жителите на Преспа.
Љубојно – Преспа
Во Љубојно, на западниот крај од селото, се наоѓа мала црква посветена на Света Марена. Култот кон светицата со генерации го чуваат жители и семејства од селото, а црквичката претставува дел од богатото духовно наследство на Љубојно.
Велмевци – Демирхисарско
Во селото Велмевци се наоѓа старо светилиште посветено на Света Марена. Иако средновековната црква денес е во урнатини, местото останало почитувано од жителите. Во селото е изграден и параклис посветен на светицата, а Марена се вбројува меѓу празниците што ги одбележуваат велмешани.
Писан Камен кај Коњско
На западниот брег од Преспанското Езеро, во близина на селото Коњско, кај месноста Писан Камен, се наоѓа уште едно светилиште посветено на Света Марена. За празникот таму пристигнуваат верници од преспанските села и од другите делови на Македонија.
Л’нга над Подградец
Култот кон Света Марена е присутен и во областа на планината Мокра, во близина на селото Л’нга над Подградец. Тамошниот манастир е познат како место на молитва и поклонение, а неговата манастирска слава се празнува на 30 јули.
Од Зубовце и Преспа, до Мала Преспа и планината Мокра, Света Марена ги собира Македонците околу верата, традицијата и споменот на предците. Светилиштата посветени на нејзиното име сведочат дека култот кон Огнена Марена е длабоко вкоренет во македонската духовна историја.
