Коментари

Ученикот на Охридската школа Роман ја отвара првата манастирска болница во Србија

Tihomir Karanfilov-001

Tihomir Karanfilov-001

Припремил Тихомир Каранфилов

Почетоците на средновековната медицина се јавуваат по црквите и во манастирите. Во Македонија, Св. Кирил и св. Методиј и нивните ученици св. Климент и св. Наум Охридски, освен огромната просветителска дејност, биле и основоположници на медицинската наука, особено на манастирската болничка служба, превентивната и социјалната медицина во Македонија. Освен во земјата нивните ученици го ширеле христијанството и отварале манастирски болници и пошироко на Балканот.

Во Македонија најстара била Климентовата болница во манастирот “Св. Пантелејмон“ во Охрид од IX век, потоа “Св. Наум Охридски“, “Св. Врачи“ во Битола, “Св. Јоаким Осоговски“ во близина на Крива Паланка, болницата во манастирот “Св. Архангел Михаил“ посветена на Гаврил Лесновски, „Св. Прохор Пчински“ и др.

Освен на територијата на Македонија, учениците на св. Климент и св. Наум Охридски, своето знаење го пренесувале и пошироко на Балканот.

Иако не постојат историски податоци, се смета дека монахот Роман како ученик и следбеник на Охридската школа, заедно со својот „брат“ Нестор, дошол во IX век во Поморавјето за да на „разбирлив јазик го зацврсти христијанството кај народот“. Тој го основал манастирот Св. Роман кај Ѓунис, во кој според кирило-методиевските традиции била отворена една од најстарите манастирски болници во Србија. Таа била со векови активна.

Гробницата на Св. Роман се наоѓа во јужниот дел на црквата. Во неа биле носени болните да преспијат или да седат на камениот под. Во приземниот дел на камбанаријата биле собите во кој престојувале душевно болните, каде по строг пост и секојдневни молитви, си оделе дома оздравени.  Големо било народното верување дека Свети Роман им помагал на сите оние кои побеснеле и умот им бил помрачен.

Манастирот Свети Роман е еден од најстарите манастири во Србија. За првпат се спомнува во хрисовулата која византискиот цар Василие II, после победата на Самоил, во 1919 година му ја дал на тогашниот Охридски архиепископ Јован. Оваа хрисовоља е повторена во 1920 година, а тоа значи дека овој манастир е подигнат најмалку пред два века, односно пред манастирите подигнати за време на Њеманичи.

Ако се земе во предвид дека манастирот во хрисовуљата на Василиј се спомнува како веќе познато, живо изградено место, покрај кое сигурно постоела населба, изградбата на овој манастир треба да се датира многу порано од постоењето на српската средновековна држава.

Така, животот и делото на Свети Роман би можело да се смести во втората половина на  IX  или на почетокот на X век, кое е време на ширење на славјанската писменост од Охридската школа на Св Климент. Меѓу првите Климентови ученици кои од Охридската школа биле испратени во некогашна архонтија Моравска, за да го шират христијанството меѓу народот во Србија, биле двата браќа Роман и Нестор. Браќата се настаниле и се подвизувале на двата брега на Морава, на местата каде сега се наоѓаат цркви посвети  во нивно име. Тие го ширеле христијанството на славјански јазик и го просветувале српскиот народ.  Моштите на Св. Роман денес се наоѓаат во гробницата испод капелата взидана во манастирскиот храм.

Пишани извори на старoцрковен славјански (македонски) јазик за светороманскиот манастир не постојат, иако се претпоставува дека во X век тие постоеле. Се смета дека пишаните споменици, книги испишани на глаголица и кирилица од X до XII век, биле уништени во XII век, за време на владеењето на Византија со централните балкански простори.

Манастирот „Св Роман“ се наоѓа во непосредна близина на т.н. Мојсињска Света Гора“, каде се смета дека постојат остатоци од 70 цркви и црквишта од XIV и XV век. Меѓутоа, овој манастир не припаѓа на оваа група на цркви, туку на посебна многу постара, која ја сочинуваат црквата на Св. Нестор над селото Витковци и црквата на Св. Стефан над Алексинац.

Иако во српската црковно-историска литература не постои согласност кога живеел и делувал Предбодобни Роман Моравски, бројни археолози говорат дека манастирот „Св. Роман“ е изграден во IX  век.  Над неговиот гроб е подигнат манастир кој по овој светец го добил името, а кои Грците го запишале како Сфентеромон. Поедини автори забележуваат дека јужниот параклис на светороманскиот храм типски многу е сличен со црквата „Свети Архангел“ во близина на Охрид, задужбина на Свети Наум, која датира од периодот околу 900 година и со тоа го поддржуваат ова мислење.  

Со ова се согласува и Свети Николај Велимировиќ, кој повеќе пати го посетил светороманскиот манастир и напишал служба на овој Божји угодник, кого го нарекува Роман Моравски во која се вели: „Со неговите молитви слепите гледаат, глувите слушаат, сакатите проодуваат, обземените со лошите демони се прочистуваат…“

Поради тоа што „тој можел да измоли од Бога исцелување на секаква, па и најтешка душевна болест, како и заради неговата строгост и правичност“, српскиот народ имал големо почитување и овој светител го нарекувал „тежак“.

Според усните преданија, од основањето на манастирот работела и манастирската болница. Таа била активна со до триесетите години на минатиот век, а исцелителната моќ на Свети Роман се појавувала и преку светата вода од манастирските извори, во близина на влезот на манастирот (особено за очни болести). Освен тоа многу бездетни брачни парови се молеле над гробот на Свети Роман ученик на Свети Климентовата охридска школа.

Инаку, средновековната медицинска доктрина пропагирана од Византија била под контрола на црквата и на нејзините сфаќања што се испреплетувале со проверените медицински знаења. Првите манастирски болници биле пред си хуманитарни установи, во кои се спроведувала духовна и телесна медицина и им се давале совети на болните. Тие одиграле голема улога во развојот на медицинската мисла и болничката здравствена заштита кај нас и пошироко.

(извор: МЕ, Скопје, 2009; Н. Илиќ, Н.Ј.Јовиќ „Болница манастира Свети Роман“)

Најново од: Коментари

Ламбе Арнаудов: Благословите од мајка МАКЕДОНИЈА до своите чеда!

– Првиот Благослов го посветувам на денес одржаната 35-годишнина на Унијата на млади сили на ВМРО-ДПМНЕ, цветот и пролетта на нашата партија, младите Лавови предводени од ЛИДЕРОТ ХРИСТИЈАН МИЦКОСКИ, најдобрата верзија на ОРГАНИЗАЦИЈАТА од нејзиното основање и тоа со голема благодарност што ја бранеа и одбранија, што ја чуваа и сочуваа нашата Татковина МАКЕДОНИЈА и […]

Европа без место на масата – поука од Букурешт 1913

Во 1913 година, во Букуреш, се одлучуваше за судбината на Македонија. Македонците немаа место на преговарачката маса, немаа сопствена меѓународно призната држава и немаа сила да ја спречат поделбата на својата татковина. Македонија се бореше за слобода и самостојност, но интересите на соседните држави и тогашните големи сили надвладеаја над стремежите на македонскиот народ. Сто […]

Што предвидела Баба Ванѓа за еконимски напредок на Македонија?

Баба Ванѓа (Ванѓелија Гуштерова), позната како „балканскиот Нострадамус“, е родена во Струмица во 1911 година, но поголемиот дел од својот живот го поминала во Петрич, каде што стекнала светска слава. Според едно раскажување што ѝ се припишува на Баба Ванѓа, Македонија ќе има финансиски тешкотии сè додека повторно не проработи рудникот „Алшар“ на планината Кожуф. […]

Непокорниот дух на Македонците – до кога ќе ги трпиме неправдите?

Македонија преживеала војни, поделби и туѓи владеења. Низ сите тие премрежија, Македонците го зачувале својот јазик и култура и изградиле своја држава. Секогаш кога ќе се спомене таа издржливост, се наметнува едно прашање. До кога од нас ќе се очекува да трпиме неправди и да правиме отстапки за прашања што го засегаат нашиот идентитет? Еден […]

Името Македонија од античките записи до уставните измени

Сребрена тетрадрахма од Амфипол со натпис „ΜΑΚΕΔΟΝΩΝ“ („на Македонците“), 158–150 година пред нашата ера. Музеј на уметност во Кливленд.   Името Македонија е запишано уште во V век пред нашата ера. Од Херодот и библискиот повик до апостол Павле, преку старите карти и делото на Мисирков, до Уставот од 17 ноември 1991 година. Меѓу најстарите […]

Пресказание на Голем Александр (Александар Македонски)

Во Венеција во 1845 година јеромонахот Атанас Македонец го објавил „Пресказание на Голем Александр“ (Александар Македонски), пренесувајќи старо претскажување што, според прологот на книгата, било пронајдено при ископување во Вавилон, во златна кутија, а потоа преведувано на повеќе јазици. Возбудливо видение што му се припишува на Александар Македонски. Текстот е подолг, но вреди да се […]

Уште колку ЕУ ќе нè тапка по рамо?

Европската идеја има смисла ако ги зближува народите и го почитува нивното достоинство. Македонија заслужува јасен и праведен пат до членство, по кој ќе оди со реформи и со зачуван македонски идентитет. За идеите во минатото се гинело, а за нив се гине и денес. Тие ги движат луѓето, ги обединуваат народите и го менуваат […]

Филипче, рејтингот на СДС не се крева со сирена за тревога

Дали Филипче навистина мисли дека патот до повисок рејтинг води преку повисок притисок кај граѓаните? Дека секоја вознемирена фамилија е потенцијален глас, секој исплашен пензионер — политичка добивка, а секој загрижен штедач — публика за следниот настап? СДС на чело со Филипче остава впечаток дека отвори дежурна служба за најавување пропаст. Телефонот постојано ѕвони, сирената […]

To top