Македонска Нација
На патот кон признавање и осамостојување на Македонската православна црква-ОА
Во виорот на Втората светска војна, на слободната територија во Дебрца, македонското свештенство ја потврдило својата определба да биде со народот – во борбата за слобода, за сопствен црковен живот и за духовно достоинство.
На 21 октомври 1943 година, во селото Издеглавје, во куќата на Јонче Николовски, бил одржан Првиот свештенички собир на слободната територија во Дебрца. Овој настан зазема значајно место во современата македонска црковна историја како еден од важните чекори кон возобновувањето на Македонската православна црква-ОА.
Во време кога Македонија била под окупација, а народноослободителното движење ја водело борбата за ослободување, се отворило и прашањето за самостојно уредување на црковниот живот. На ослободената територија требало да се обезбеди редовно дејствување на парохиите, да се организира свештенството и да се одговори на духовните потреби на населението.
Собирот во Издеглавје бил израз на таа потреба, но и на подлабокиот стремеж на македонскиот народ да има своја црковна организација.
Свештенството со својот народ
На собирот била изразена поддршка за народноослободителната борба. Свештениците и православните верници биле повикани да го помагаат ослободителното движење и народната војска, поврзувајќи ја својата духовна служба со страдањата и надежите на народот.
Меѓу истакнатите свештеници поврзани со организирањето и работата на собирот биле Вељо Манчевски, Кирил Стојановски и Антим Поповски. Нивната дејност сведочи за учеството на македонското свештенство во настојувањата за национална и црковна слобода.
Во тие воени околности, грижата за народот подразбирала и зачувување на верата, одржување на црковниот живот и поддршка на борбата за ослободување.
Во записот објавен на страницата на Македонската православна црква-ОА се наведуваат следниве десет свештеници како учесници на собирот во Издеглавје:
- Вељо Манчевски
- Кирил Стојановски
- Антим Поповски
- Матеја Попоски
- Томе Поповски
- Зафир Јовановски
- Ристо Ристовски
- Ристо Тасевски
- Ламбе Поповски
- Смиљан Ристовски.
Вељо Манчевски имал важна улога во свикувањето на собирот, а Антим Поповски од Слатина бил избран за архиерејски намесник.
Самостојно организирање на црковниот живот
Една од најзначајните задачи на собирот била организацијата на црковната управа на слободната територија. Било формирано архиерејско намесништво, а за архиерејски намесник бил избран свештеникот Антим Поповски од селото Слатина, Дебрца.
Со преземањето на црковно-административните работи во свои раце, македонското свештенство направило практичен чекор кон самостојно управување. Било отфрлено потчинувањето на надворешните црковни управи, а во црковната администрација бил воведен македонскиот јазик.
Употребата на сопствениот јазик имала особено значење: таа била потврда на правото црковниот живот да се организира во согласност со потребите и идентитетот на македонскиот народ.
Важен чекор кон возобновувањето на Охридската архиепископија
Собирот во Издеглавје не значел завршување на процесот на црковно осамостојување. Тој претставувал важна воена етапа во подолгата борба за возобновување на Охридската архиепископија, укината во 1767 година.
По ослободувањето, овие стремежи добиле поширок израз на Првиот црковно-народен собор во Скопје во март 1945 година. Процесот продолжил со возобновувањето на Охридската архиепископија во 1958 година и со прогласувањето на автокефалноста на Македонската православна црква во 1967 година.
Затоа, Издеглавје останува значајна точка во македонската историска и духовна меморија. Во една селска куќа, среде војна и неизвесност, бил направен чекор чија смисла ги надминала тогашните услови: македонскиот народ да го уредува својот црковен живот и да го зачува своето духовно наследство.
Собирот од 21 октомври 1943 година останува сведоштво дека стремежот за народна слобода бил неразделно поврзан со стремежот за сопствена црква, свој јазик и духовно достоинство.
