Македонска Нација
Грчки историчари во 1992 г.: Гоце Делчев и Јане Сандански се бореа против Бугарите, Србите и против Грците, за македонската нација, за Македонија на Македонците.
Грчка публикација сведочи за македонската национална посебност и за идеите на Гоце Делчев
Во издание од 1992 година се разгледува развојот на македонското национално движење и се посочува разликата меѓу неговата самостојна определба и обидите за потчинување на бугарската политика.
Македонската национална посебност била предмет на истражување и критичка расправа и меѓу грчки автори. За тоа сведочи публикацијата „Грчки национализам — Македонско прашање: Идеолошката употреба на историјата“, објавена во Атина во 1992 година, со прилози од Тасос Костопулос, Леонидас Ембирикос и Димитрис Литоксоу.
Во прикажаниот извадок се разгледуваат различните значења на името „Македонци“, развојот на националната свест и политичките судири во македонското револуционерно движење. Текстот прави разлика меѓу регионалната припадност и посебната национална определба, нагласувајќи дека тие не смеат механички да се изедначуваат.
Македонското движење и стремежот кон самостојност
Во извадокот се наведува дека во 1893 година била основана Внатрешната македонска револуционерна организација, која се борела за одвојување на Македонија од Османлиската Империја.
Авторската анализа ја поврзува организацијата и со социјални барања: распределба на земјата меѓу селаните и модернизација на општеството. Посебно се истакнува определбата да не се прифаќа надворешна помош што би го потчинила движењето на туѓи политички интереси.
Во тој контекст е разгледана и идејата „Македонија на Македонците“. Нејзината содржина се толкува како стремеж населението на Македонија самото да одлучува за својата иднина и да се ослободи од османлиската власт.
Судирот со врховистичката политика
Извадокот укажува и на дејствувањето на славофони македонски иселеници во Софија, кои основале комитет поврзан со бугарската влада. Нивното влијание врз револуционерното движење се објаснува како обид тоа да се насочи кон обединување на Македонија со Бугарија.
Со ова се прави јасна разлика меѓу самостојната определба на македонското движење и политиката што сакала неговата борба да ја стави во служба на бугарските државни цели.
Гоце Делчев и Јане Сандански во расправата за македонската посебност
Особено значаен е подвлечениот дел во кој се споменуваат Гоце Делчев и Јане Сандански. Во него нивната политичка струја се поврзува со став за посебноста на Македонците како народ во однос на Бугарите и Грците.
Самиот текст додава дека не може прецизно да го датира оформувањето на тој став. Оваа ограда треба да се зачува, бидејќи историската анализа бара внимателно разграничување меѓу документите, нивното толкување и подоцнежните национални гледишта.
Сепак, значајно е што во грчка публикација отворено се разгледува македонската национална посебност и се препознава судирот меѓу самостојното македонско движење и стремежите за негово потчинување.
Историјата заслужува чесно читање
Прикажаниот извадок е сведоштво дека и во грчката интелектуална средина постоеле автори подготвени критички да ги преиспитаат националните историски претстави.
Неговата вредност е во отворањето прашања што политичките толкувања често ги потиснуваат: за кого се бореле македонските револуционери, каква Македонија замислувале и зошто се спротивставувале на надворешното мешање.
Гоцевото дело треба да се чита преку неговата борба за Македонија, а историските документи да се разгледуваат во целост — со нивната содржина, контекст и значење.
