Историја

Документи за присилните иселувања од Пиринска Македонија

Два извештаи од 1952 година ја бележат судбината на стотици семејства

Два документа, како извештаи од архивите на бугарската Државна безбедност, содржат податоци за присилно иселување семејства од Пиринска Македонија. Во нив репресијата се оправдува со зајакнување на границата, а погодените луѓе се заведуваат како „предавници на татковината“ и „непријателски елементи“.

Според пренесената содржина, извештаите се составени во јуни 1952 година, во периодот по судирот меѓу Тито и Сталин од 1948 година.

Вториот документ, меѓутоа, опфаќа и претходни години, што покажува дека прикажаните иселувања не се ограничени само на периодот по тој конфликт.

Зад службените категории и статистичките податоци стојат цели семејства принудени да ги напуштат своите домови. Документите го покажуваат и начинот на кој властите ја оценувале и оправдувале примената на оваа мерка.

Извештајот од Петрич: 193 присилно иселени семејства

Првиот документ е од 25 јуни 1952 година и потекнува од околискиот началник на Министерството за внатрешни работи во Петрич. Во него се наведуваат следните податоци:

Година Вкупно иселени семејства Семејства заведени како семејства на „предавници на татковината“ Други семејства заведени како „непријателски елементи“
1948 2 2 0
1949 13 2 11
1950 89 46 43
1951 70 53 17
1952 — до датумот на извештајот 19 17 2
Вкупно 193 120 73

Најголем број иселувања биле евидентирани во 1950 година — 89 семејства, а потоа во 1951 година — 70 семејства. Во овие две години биле иселени 159 од вкупно 193 семејства наведени во извештајот.

Изразот „предавници на татковината“ е ознака на тогашниот репресивен апарат за лица избегани во странство. Нејзиното користење за категоризација на нивните семејства покажува дека последиците ги погодувале и роднините што останале во своите места.

Според пренесениот превод, авторот на извештајот ја оценува мерката со зборовите:

„Сè на сè, оваа владина мерка имаше позитивно влијание врз локалното население и помогна да се зајакне границата.“

Во продолжение се наведува:

„Оваа мерка, ако е правилно спроведена, ќе има позитивен ефект меѓу патриотските граѓани.“

Овие формулации ја изразуваат оценката на властите што ги спроведувале иселувањата. За погодените семејства, зад таквиот административен јазик стоело принудно напуштање на домот и неизвесност за иднината.

Извештајот од Благоевград: 405 иселени семејства

Вториот документ е од 28 јуни 1952 година, од окружниот началник на Министерството за внатрешни работи во Благоевград. Според објавената содржина, тој содржи статистика за семејствата иселени како „непријателски елементи“ во периодот 1944–1952 година.

Во пренесениот годишен преглед се наведуваат:

Година Број на иселени семејства
1946 4
1948 99
1949 57
1950 204
1951 36
1952 — до датумот на извештајот 5
Вкупно 405

За 1944, 1945 и 1947 година во пренесениот преглед не се наведени посебни бројки. Наведените годишни податоци го даваат вкупниот збир од 405 семејства.

Од нив, 215 биле заведени како семејства на „предавници на татковината“, додека останатите 190 семејства биле распоредени во категории означени како михајловистички и фашистички елементи. Тоа се квалификации употребени од тогашните служби, а не независно утврдена вина на секое семејство или неговите членови.

И во оваа евиденција најголемиот број иселувања се однесува на 1950 година — 204 семејства, односно повеќе од половината од вкупно наведените.

Интернирањето на роднините како дополнителна репресивна мерка

Особено тежок е делот во кој, според пренесената содржина, се изразува согласност роднини на лица означени како „бандити“ да бидат интернирани:

„Се согласуваме дека роднините на депортираните бандити треба да бидат интернирани во ТВО.“

Кратенката ТВО потекнува од бугарскиот службен назив „трудово-възпитателно общежитие“. Под оваа ознака функционирале установи за присилно затворање и труд, меѓу кои и логорот Белене.

Овој навод укажува на предвидена дополнителна репресија врз роднините. Сепак, не значи дека сите 405 иселени семејства биле испратени во Белене: присилното раселување и интернирањето во логор се различни мерки.

Во извештајот иселувањата повторно се оправдуваат со безбедноста на пограничниот простор:

„Депортациите имаа позитивен ефект во зајакнувањето на границата меѓу помашкото и македонското население.“

Ова е оценка на репресивниот апарат за сопственото постапување. Истовремено, формулацијата е значајна и поради непосредното споменување на македонското население.

Бројки зад кои стојат човечки судбини

Двата извештаи имаат различен територијален и временски опфат. Затоа 193 и 405 семејства не треба да се собираат, ниту бројката 405 да се претставува како конечен биланс на сите присилни иселувања од Пиринска Македонија.

Нивната пренесена содржина покажува како цели семејства биле опфатени со репресивни мерки и заведувани во категории определени од службите. Зад секој ред во табелите стојат луѓе, домови и прекинати семејни врски.

Најново од: Историја

Крвавата свадба во Зеленич – Леринско, Егејска Македонија

На 13 ноември 1904 година по јулијанскиот календар, грчка андартска чета го нападнала селото Зеленич, Леринско, во Егејска Македонија. Нападот бил извршен ноќе, додека во домот на семејството Готеви се одржувала свадбена прослава. Меѓу убиените имало и жени и деца. Настанот во македонската историографија е познат како „Крвавата зеленичка свадба“. Зеленич пред нападот Во 1904 […]

Изминаа 122 години од крвавата зеленичка свадба

На 13 ноември 1904 година, во текот на свадбата која се оддржувале во леринското село Зеленич, грчките андарти убиле 13 Македонци. Меѓу жртвите се младоженецот, неговите пријатели, две деца, како и деецот на Македонската револуционерна организација Пандо Мечкаров, вкупно 13 лица. Оттогаш изминаа 122 години, но грчката геноцидна политика кон македонскиот народ не се изменила. […]

Колективната меморија на Македонците

Од книгата „Македонци“ Автор: Бранислав Светозаревиќ-Покорни „Кога ќе го видиш начинот на играта на еден народ, му го откриваш карактерот.“— Конфучие Колективната меморија претставува сврзно ткиво на многуте генерации низ историјата на еден народ и е клучна за неговиот опстанок. Сè додека постои еден народ, постои и колективната меморија, но и народ без колективна меморија […]

Александар Македонски се уште еден од најфасцинантните и најдолготрајните митови во човечката историја.

Александар Македонски и по повеќе од 2.300 години останува една од најфасцинантните личности во човечката историја. Неговиот живот продолжува да инспирира нови истражувања, биографии и различни толкувања на неговото наследство. Оваа недела, историчарот на антиката Едмунд Ричардсон ја освои водечката британска награда за нефикција, „Бејли Гифорд“, за биографијата „Александар: Бог, крал, човек“. Напишана со елеганција […]

Праисториските народи: Енхелеј, Пелагонци и Пеонци

Праисториските народи: Енхелеј, Пелагонци и Пеонци Палеобалканското племе Енхелеи е поврзано со митското доселување на Кадма и неговата жена Хармонија од беотска Теба, меѓу древните жители на западниот Балкан и борбата со Илирите во XIII век пред Христа. Меѓутоа, тие се интересни од повеќе аспекти, а, пред сé, што припаѓаат на единствениот праисториски свет на […]

Логорите на Царството Бугарија и македонските интернирци (1941–1944)

Во текот на Втората светска војна, властите на Царството Бугарија воспоставиле мрежа на логори во кои затворале политички противници и луѓе осомничени за учество во отпорот. Во службените документи логорите биле нарекувани „Селишта на државната сигурност“. Меѓу заточениците имало и македонски дејци, меѓу кои поетот Венко Марковски и Методија Андонов-Ченто. Според Македонската енциклопедија, Министерството за […]

Санстефанскиот договор – голема грешка на руската дипломатија

Санстефанскиот договор предвидувал најголемиот дел од Македонија да биде вклучен во голема бугарска држава предизвикал меѓународна криза и тешкотии за самата Русија. Во приложените историски записи се наведуваат и руски оценки за погрешноста на таквото решение. Санстефанскиот мировен договор, склучен на 3 март 1878 година меѓу Русија и Османлиската Империја, бил обид за прекројување на […]

Полскиот лингвист Мјечислав Малецки уште во 1934 година пишува за посебноста на македонскиот јазик

Полскиот лингвист и славист Мјечислав Малецки (1903–1946) оставил значајно научно сведоштво за македонските говори и нивната јазична посебност. Во своето дело „Два македонски говора“, објавено во Краков во 1934 година, ги истражувал говорите на селата Сухо и Висока во Солунско, во егејскиот дел на Македонија. Проучувајќи го живиот говор на месното население, Малецки ги разгледувал […]

To top