Коментари

Ученикот на Охридската школа Роман ја отвара првата манастирска болница во Србија

Tihomir Karanfilov-001

Tihomir Karanfilov-001

Припремил Тихомир Каранфилов

Почетоците на средновековната медицина се јавуваат по црквите и во манастирите. Во Македонија, Св. Кирил и св. Методиј и нивните ученици св. Климент и св. Наум Охридски, освен огромната просветителска дејност, биле и основоположници на медицинската наука, особено на манастирската болничка служба, превентивната и социјалната медицина во Македонија. Освен во земјата нивните ученици го ширеле христијанството и отварале манастирски болници и пошироко на Балканот.

Во Македонија најстара била Климентовата болница во манастирот “Св. Пантелејмон“ во Охрид од IX век, потоа “Св. Наум Охридски“, “Св. Врачи“ во Битола, “Св. Јоаким Осоговски“ во близина на Крива Паланка, болницата во манастирот “Св. Архангел Михаил“ посветена на Гаврил Лесновски, „Св. Прохор Пчински“ и др.

Освен на територијата на Македонија, учениците на св. Климент и св. Наум Охридски, своето знаење го пренесувале и пошироко на Балканот.

Иако не постојат историски податоци, се смета дека монахот Роман како ученик и следбеник на Охридската школа, заедно со својот „брат“ Нестор, дошол во IX век во Поморавјето за да на „разбирлив јазик го зацврсти христијанството кај народот“. Тој го основал манастирот Св. Роман кај Ѓунис, во кој според кирило-методиевските традиции била отворена една од најстарите манастирски болници во Србија. Таа била со векови активна.

Гробницата на Св. Роман се наоѓа во јужниот дел на црквата. Во неа биле носени болните да преспијат или да седат на камениот под. Во приземниот дел на камбанаријата биле собите во кој престојувале душевно болните, каде по строг пост и секојдневни молитви, си оделе дома оздравени.  Големо било народното верување дека Свети Роман им помагал на сите оние кои побеснеле и умот им бил помрачен.

Манастирот Свети Роман е еден од најстарите манастири во Србија. За првпат се спомнува во хрисовулата која византискиот цар Василие II, после победата на Самоил, во 1919 година му ја дал на тогашниот Охридски архиепископ Јован. Оваа хрисовоља е повторена во 1920 година, а тоа значи дека овој манастир е подигнат најмалку пред два века, односно пред манастирите подигнати за време на Њеманичи.

Ако се земе во предвид дека манастирот во хрисовуљата на Василиј се спомнува како веќе познато, живо изградено место, покрај кое сигурно постоела населба, изградбата на овој манастир треба да се датира многу порано од постоењето на српската средновековна држава.

Така, животот и делото на Свети Роман би можело да се смести во втората половина на  IX  или на почетокот на X век, кое е време на ширење на славјанската писменост од Охридската школа на Св Климент. Меѓу првите Климентови ученици кои од Охридската школа биле испратени во некогашна архонтија Моравска, за да го шират христијанството меѓу народот во Србија, биле двата браќа Роман и Нестор. Браќата се настаниле и се подвизувале на двата брега на Морава, на местата каде сега се наоѓаат цркви посвети  во нивно име. Тие го ширеле христијанството на славјански јазик и го просветувале српскиот народ.  Моштите на Св. Роман денес се наоѓаат во гробницата испод капелата взидана во манастирскиот храм.

Пишани извори на старoцрковен славјански (македонски) јазик за светороманскиот манастир не постојат, иако се претпоставува дека во X век тие постоеле. Се смета дека пишаните споменици, книги испишани на глаголица и кирилица од X до XII век, биле уништени во XII век, за време на владеењето на Византија со централните балкански простори.

Манастирот „Св Роман“ се наоѓа во непосредна близина на т.н. Мојсињска Света Гора“, каде се смета дека постојат остатоци од 70 цркви и црквишта од XIV и XV век. Меѓутоа, овој манастир не припаѓа на оваа група на цркви, туку на посебна многу постара, која ја сочинуваат црквата на Св. Нестор над селото Витковци и црквата на Св. Стефан над Алексинац.

Иако во српската црковно-историска литература не постои согласност кога живеел и делувал Предбодобни Роман Моравски, бројни археолози говорат дека манастирот „Св. Роман“ е изграден во IX  век.  Над неговиот гроб е подигнат манастир кој по овој светец го добил името, а кои Грците го запишале како Сфентеромон. Поедини автори забележуваат дека јужниот параклис на светороманскиот храм типски многу е сличен со црквата „Свети Архангел“ во близина на Охрид, задужбина на Свети Наум, која датира од периодот околу 900 година и со тоа го поддржуваат ова мислење.  

Со ова се согласува и Свети Николај Велимировиќ, кој повеќе пати го посетил светороманскиот манастир и напишал служба на овој Божји угодник, кого го нарекува Роман Моравски во која се вели: „Со неговите молитви слепите гледаат, глувите слушаат, сакатите проодуваат, обземените со лошите демони се прочистуваат…“

Поради тоа што „тој можел да измоли од Бога исцелување на секаква, па и најтешка душевна болест, како и заради неговата строгост и правичност“, српскиот народ имал големо почитување и овој светител го нарекувал „тежак“.

Според усните преданија, од основањето на манастирот работела и манастирската болница. Таа била активна со до триесетите години на минатиот век, а исцелителната моќ на Свети Роман се појавувала и преку светата вода од манастирските извори, во близина на влезот на манастирот (особено за очни болести). Освен тоа многу бездетни брачни парови се молеле над гробот на Свети Роман ученик на Свети Климентовата охридска школа.

Инаку, средновековната медицинска доктрина пропагирана од Византија била под контрола на црквата и на нејзините сфаќања што се испреплетувале со проверените медицински знаења. Првите манастирски болници биле пред си хуманитарни установи, во кои се спроведувала духовна и телесна медицина и им се давале совети на болните. Тие одиграле голема улога во развојот на медицинската мисла и болничката здравствена заштита кај нас и пошироко.

(извор: МЕ, Скопје, 2009; Н. Илиќ, Н.Ј.Јовиќ „Болница манастира Свети Роман“)

Најново од: Коментари

Уште колку ЕУ ќе нè тапка по рамо?

Европската идеја има смисла ако ги зближува народите и го почитува нивното достоинство. Македонија заслужува јасен и праведен пат до членство, по кој ќе оди со реформи и со зачуван македонски идентитет. За идеите во минатото се гинело, а за нив се гине и денес. Тие ги движат луѓето, ги обединуваат народите и го менуваат […]

Филипче, рејтингот на СДС не се крева со сирена за тревога

Дали Филипче навистина мисли дека патот до повисок рејтинг води преку повисок притисок кај граѓаните? Дека секоја вознемирена фамилија е потенцијален глас, секој исплашен пензионер — политичка добивка, а секој загрижен штедач — публика за следниот настап? СДС на чело со Филипче остава впечаток дека отвори дежурна служба за најавување пропаст. Телефонот постојано ѕвони, сирената […]

За овој настан Македонија нема да бара од Бугарија заедничко историско чествување

На 11 септември 1995 година, на аеродромот кај Штрклево, близу Русе, се собрале околу 3.000 илјади луѓе за да пречекаат вонземјани.  Според архивскиот весникарски напис, околу 3.000 луѓе пристигнале од Варна, Разград, Русе и околните села. Поводот бил најавата дека точно во 11 часот ќе слетаат посетители од наводната планета Криси за да и помогнат […]

Да се препознаеме по човечноста

„Ако чувствуваш болка, жив си. Ако чувствуваш туѓа болка, тогаш си човек.“ – рекол Лав Толстој Сфаќањето и практиката на хуманоста во светот денес се наоѓаат на важна крстосница. Глобално гледано, на хуманоста се гледа низ призмата на зголемена емпатија и поврзаност, но и низ сериозни предизвици наметнати од модерното секојдневие, технологијата и кризите. Технологијата […]

Четири штетни одлуки – сметка што ќе ја плаќаат генерации

Приватизацијата од деведесеттите години, територијалната организација од 2004 година, промената на уставното име во 2019 година и Договорот со Бугарија од 2017 година се четирите најштетни политички одлуки на СДС за Македонија. Првата го засегна општествениот капитал, а другите државното уредување, уставното име и заштитата на македонските национални интереси. Последиците ги надминаа мандатите на властите […]

Бранислав Светозаревиќ-Покорни: За поимите „народ“ и „нација“

Бранислав Светозаревиќ Во интерес на читателот, сметаме дека е потребно да дадеме извесни објаснувања за термините за етничките заедници низ историските периоди на овие простори, со кои се среќававме во нашето истражување, како и за поимите „народ“ и „нација“ што ги подразбираме во оваа студија. Иако главниот акцент на оваа книга се однесува на идентитетското […]

Чудата на Свети Димитрија

Во редот на најзначајните хагиографски трудови од рановизантиската литература спаѓаат и „Чудата на Свети Димитрија” (Miracula Sancti Demetrii) се три збирки од која првата ги опфаќа „Чудата” што се однесуваат на периодот од крајот на VI до 20-тите години на VII век. Неа ја составил солунскиот архиепископ Јован, современик на овој период. Втората збирка ги опфаќа […]

Македонија, парче од рајот што треба сите да го почитуваме

Ми пукна филмот од Али Ахмети што ја отвора историјата само кога му треба аргумент за дневна политика. Али, кога зборуваш за тоа кој е староседелец во Македонија, што добиваат граѓаните од тоа твое тврдење, освен дека тоа е твоја провокација? И што, според тебе, добива оној што ќе го прогласиш за постар од соседот? […]

To top