Виктор Бивел
Книгата „Што заборави Европа: Борбата на Егејските Македонци“, чиј автор е Мито Алексовски Клавчов, денес е достапна како бесплатна е-книга. Со тоа, сведоштвото на еден прогонет Македонец повторно се отвора пред читателите и пред јавноста до која било упатено: Европа што зборува за еднаквост, слобода и достоинство.
Мито Алексовски Клавчов бил долгогодишен претседател на Здружението на Македонците во Полска и еден од децата бегалци од Егејскиот дел на Македонија. Трагедијата за која пишувал била дел и од неговиот живот — разделба од родниот крај, живот во туѓина и надеж за враќање.
Книгата била објавена на англиски јазик во 1992 година од „Pollitecon Publications“, а во 1995 година следувало повторно печатење. Нејзината бесплатна достапност денес им овозможува на новите поколенија да ги прочитаат документите, сведоштвата и барањата што Мито настојувал да ги изнесе пред светот.
Европа треба да ги прочита сведоштвата на прогонетите
Подготвена како извештај на Здружението на Македонците во Полска, книгата им се обраќа на меѓународните организации за човекови права, на владите и на светската јавност. Нејзината цел е јасна: положбата на Македонците од Егејскиот дел на Македонија да стане видлива, а нивните барања да добијат одговор.
Мито пишува за дискриминацијата, раселувањето, разделените семејства и пречките за враќање. Го отвора и прашањето за зачувувањето на мајчиниот јазик и националната припадност во услови на политики што ги посочува како асимилаторски.
Зад овие теми стојат конкретни човечки судбини: деца пораснати далеку од родителите, семејства што со години чекале повторно обединување и луѓе што старееле со надеж дека уште еднаш ќе го видат својот дом.
За нив, враќањето било животна желба. За институциите, тоа морало да биде прашање на права и одговорност.
Токму јазот меѓу човечката потреба и постапувањето на државата ѝ дава тежина на книгата. Мито барал европските принципи да се применуваат и врз Македонците чии судбини со децении останувале на маргините на меѓународното внимание.
Преземени обврски, неостварени права
Значаен дел од книгата е посветен на меѓународните обврски за заштита на негрчкото население што Грција ги презела во 1920 година. Авторот ги разгледува во однос на еднаквоста пред законот, употребата на мајчиниот јазик, образованието и верската слобода.
Потоа ги соочува тие обврски со законите и политиките што ги наведува како ограничувања на правата на Македонците. Од ова произлегува суштинското прашање на неговото дело:
Каква вредност имаат меѓународните гаранции ако луѓето на кои треба да им служат остануваат без нивната заштита?
Особено болно е прашањето за бегалците од Граѓанската војна во Грција. Војната завршила, но за многу семејства разделбата продолжила. Забраните и ограничувањата за враќање ја претвориле привремената неизвесност во децениски живот далеку од родниот крај.
Книгата бара оваа неправда да се разгледува преку правата на самите луѓе. Нивното потекло, име и јазик не смеат да бидат причина за дискриминација, ниту пречка да се вратат таму каде што се родиле.
68 страници што го чуваат сведоштвото
„Што заборави Европа“ има 68 страници и содржи писма, потврди, историски документи и 28 фотографии. Овој материјал му овозможува на читателот да се запознае со основата врз која Мито ги изложува своите тврдења и барања.
Документите ја зачувуваат трагата на институционалните постапки. Фотографиите ги зачувуваат лицата на луѓето што ги поднесувале нивните последици. Заедно, тие ја доближуваат историјата до човечката судбина.
Мито пишува и за организирањето на Македонците во иселеништвото, за нивната истрајност и за зачувувањето на националната свест. Раселувањето не ја прекинало потребата да се зборува македонски, да се памети родното село и на децата да им се пренесе сознанието од каде потекнуваат.
Неговиот повик е насочен кон почитување на правата и преиспитување на државните политики. Воедно, тој ја изразува потребата и грчката јавност подобро да ја запознае положбата на Македонците и да ги слушне нивните сведоштва.
Книга што заслужува повторно да биде прочитана
Мито не го дочекал враќањето во родното Шештево. Неговата книга останува отворено обраќање до јавноста: да ги прочита сведоштвата, да ги разгледа документите и да ја разбере цената на разделбата.
„Што заборави Европа“ заслужува место во домашните библиотеки, во истражувањата и во разговорите со младите поколенија. Паметењето на прогонетите зависи и од нашата подготвеност да го читаме и да го пренесуваме она што го оставиле.
Сведоштвото на Мито Алексовски продолжува да живее и преку творештвото на неговиот син, режисерот Петро Алексовски, автор на документарниот филм „Македонецот“ и изложбата „Мајко мила“. Тие беа претставени во рамките на манифестацијата „Патување кон корените“, посветена на децата прогонети од Егејска Македонија — на 22 и 23 септември во Фондот на Холокаустот на Евреите од Македонија, а на 24 септември во Охрид.
