Ацо Македон Крстески
Се возев со брз, тивок и современ воз кон Пирин.
Низ широките прозорци се отвораа прекрасни глетки: зелени полиња, планински падини, мали населби и уредени станици. Возот се движеше лесно, речиси нечујно. Границата како да не постоеше. Немаше долги колони, немаше недоверба, немаше нервоза.
На една од станиците здогледав голем натпис на македонски јазик.
Никој не го криеше.
Никој не го бришеше.
Никој не се чувствуваше загрозен од него.
Во Благоевград, Сандански и Петрич имаше прекрасни библиотеки со книги на македонски јазик. На полиците стоеја делата на Блаже Конески, Круме Кепески, Петре М. Андреевски, Анте Поповски, Гане Тодоровски и многу други македонски автори.
Децата влегуваа слободно, читаа, прашуваа и учеа.
Никој не им објаснуваше дека нивниот јазик е проблем.
Никој не гледаше закана во една книга.
Никој не се обидуваше да им каже кои смеат, а кои не смеат да бидат.
Македонците во Бугарија беа признати како Македонци.
Не како статистичка непријатност.
Не како историски спор.
Не како тема што треба да се премолчува.
Туку едноставно како луѓе со право на сопствен идентитет, јазик, култура и достоинство.
На плоштадите се слушаа песни од двете страни на границата. Никој не прашуваше кому му припаѓа секоја стара песна. Никој не ја претвораше блискоста меѓу двата народа во причина за негирање на другиот.
Луѓето се почитуваа.
Се посетуваа.
Се радуваа едни на други.
Гледав едно вистинско соседство: без страв, без омраза, без негирање и без постојано отворање нови историски фронтови.
И токму кога помислив дека конечно сме стигнале до европско добрососедство какво што одамна заслужуваме, небото одеднаш се затемни.
Од една црна сенка, со развеана коса и со дебела папка преполна со нови барања, се појави „Условотова“.
Не дојде да подаде рака.
Не дојде да отвори нов мост меѓу двата народа.
Дојде со нов услов.
Потоа уште еден.
Па уште еден.
И уште еден.
Добро е што се разбудив.
За жал, реалноста е многу поинаква од сонот.
По последната средба во Софија повторно слушнавме дека внесувањето на Бугарите во македонскиот Устав не е единственото прашање. Повторно се отвораат протоколите. Повторно се спомнува историската комисија. Повторно се наѕираат нови барања.
И затоа мораме да поставиме едно едноставно, но суштинско прашање:
Каде е крајната точка?
Македонија со години слуша дека треба да исполни уште нешто.
Прво едно барање.
Потоа друго.
Потоа трето.
Секогаш со уверување дека по следниот чекор патот конечно ќе биде отворен.
Но ако по секој исполнет услов се појавува нов услов, тогаш веќе не зборуваме за европски пат со јасни правила.
Зборуваме за подвижна цел.
А држава што постојано трча по подвижна цел никогаш не може да стигне до крајот на патот.
Македонија не бара привилегии.
Не бара да ги избегне реформите.
Не бара попуст во владеењето на правото, економијата, образованието или борбата против корупцијата.
Македонија бара нешто сосема разумно: однапред познати правила, јасно дефинирани услови и гаранција дека нејзиниот европски пат нема бесконечно да биде заложник на билатерални историски спорови.
Историјата треба да се проучува.
Но историјата не смее да биде алатка за уцена.
Историчарите треба да разговараат.
Но политичарите не смеат преку историски комисии да одлучуваат кој народ има право на сопствен јазик, сопствен идентитет и сопствено историско паметење.
Добрососедството не се гради со папки полни со услови.
Не се гради со блокади.
Не се гради со негирање.
Не се гради со постојано барање едната страна да докажува дека има право да постои.
Вистинското добрососедство се гради со почитување.
Со заемност.
Со доверба.
Со признание дека и другиот има право на сопствено достоинство.
Сакам повторно да се качам на оној брз воз кон Пирин.
Но не само во сон.
Сакам еден ден навистина да патуваме без страв и без недоверба. Да се посетуваме. Да тргуваме. Да пееме. Да читаме книги на сопствениот јазик.
Тоа би било европска иднина.
Но до неа нема да стигнеме ако на секоја следна станица нè пречекува „Условотова“ со уште една нова папка.