Македонска Нација
Во време кога демографската криза станува еден од најголемите предизвици за Македонија и Европа, радува информацијата дека деновиве во Општата болница во Кавадарци за само еден ден се родија седум бебиња – четири машки и три женски.
Оваа убава вест деновиве донесе радост кај семејствата, медицинскиот персонал и целиот Тиквешки регион. Од болницата информираат дека сите породувања поминале успешно, а денот бил исполнет со позитивна енергија и насмевки.
Секое новороденче е нова надеж, нов почеток и потсетник дека иднината се гради преку семејството, децата и грижата за младите генерации.
Да се множат, не само во Кавадарци, туку и во градовите ширум цела Македонија.
Намалувањето на наталитетот претставува една од најсериозните и најдолгорочни структурни промени со кои денес се соочуваат Македонија, Балканот и пошироко Европа. Овој тренд повеќе не е локален или изолиран проблем, туку демографска реалност што директно влијае врз економскиот раст, пазарот на труд, одржливоста на пензиските системи и социјалната стабилност на државите.
Демографскиот пад како европски и регионален феномен
Во последните две децении речиси сите земји од Западен Балкан бележат негативен природен прираст и силна емиграција на младото население. Слични тенденции постојат и во голем дел од Источна и Јужна Европа, каде стапката на фертилитет е далеку под нивото потребно за проста репродукција на населението.
Главните причини за оваа состојба се:
- иселување на младата и образована работна сила,
- доцнење на браковите и родителството,
- економска несигурност,
- недостиг на стабилни работни места,
- високите трошоци за живот и домување.
Овие фактори создаваат т.н. „демографска стапица“ – помалку млади луѓе значи помал економски раст, а послабата економија дополнително ја поттикнува емиграцијата.
Што значи демографска отпорност?
Концептот на демографска отпорност подразбира способност на една држава да го забави или ублажи негативниот демографски тренд и истовремено да се прилагоди на стареењето на населението.
Тоа не значи само зголемување на наталитетот, туку и:
- задржување на младите во земјата,
- враќање на иселените граѓани,
- зголемување на продуктивноста,
- подобрување на квалитетот на живот,
- создавање стабилна и предвидлива економска средина.
Потребни се долгорочни и системски мерки
За една ваква стратегија да даде реални резултати, потребен е широк и долгорочен пакет мерки.
Економска поддршка за младите семејства
Меѓу приоритетите се:
- финансиска поддршка за прво и второ дете,
- даночни олеснувања за родители,
- субвенции за младинско домување,
- поддршка за младинско претприемништво.
Подобрување на пазарот на труд
Младите најчесто ја напуштаат државата поради економска несигурност. Затоа се неопходни:
- повисоки и поконкурентни плати,
- сигурни работни места,
- намалување на несигурните форми на вработување,
- активни мерки за вработување на младите.
Усогласување на работата и семејството
Државите што имаат подобри семејни политики обично имаат и повисок наталитет. Потребни се:
- повеќе градинки,
- флексибилно работно време,
- подобро платено родителско отсуство,
- можности за работа од далечина.
Регионален развој
Нерамномерниот развој е еден од клучните фактори за иселување. Инвестиции во помалите градови и руралните средини се неопходни преку:
- подобра инфраструктура,
- интернет и дигитална поврзаност,
- развој на локалните економии,
- децентрализација на институциите.
Образование и задржување на младите
Клучни се:
- реформи во образованието според потребите на пазарот,
- поврзување на универзитетите со индустријата,
- стипендии со обврска за работа во земјата,
- поддршка за научно-истражувачка работа.
Политики за враќање на дијаспората
Еден дел од решението може да биде и враќањето на иселените граѓани преку:
- олеснети административни процедури,
- признавање дипломи и работно искуство,
- даночни олеснувања за повратници,
- програми за инвестирање на дијаспората.
Здравство и социјална сигурност
Демографската политика мора да вклучи:
- квалитетно и достапно здравство,
- подобра грижа за мајки и деца,
- поддршка за ин витро процедури,
- систем за грижа за стареечкото население.
Потребен е долгорочен консензус
Демографските процеси не се менуваат преку ноќ. Дури и најуспешните политики даваат резултати по една или две децении. Затоа е неопходен политички и општествен консензус околу ова прашање, без разлика на промените на власта.
Истовремено, демографската политика не смее да се сведе само на стимулирање на наталитетот. Таа мора да биде дел од поширока визија за економска стабилност, доверба во институциите и подобар квалитет на живот.