Тихомир Каранфилов
Христофор Жефарович (околу 1690 – 18 септември 1753) бил зограф, иконописец, бакрорезец, калиграф, калуѓер, трговец и печатар од Македонија. Се смета за прв македонски хералдичар и еден од најбараните уметници на просторот од Солун до Пешта во XVIII век. Во 1741 година во Виена ја објавил книгата „Стематографија“, во која се претставени грбовите на повеќе земји, меѓу нив и грбот на Македонија.
Жефарович е роден околу 1690 година. Како негово родно место во различни извори се наведуваат Дојран, Солун и околината на Охрид. Според одредени податоци, потекнувал од свештеничко семејство, од татко Димитрије и мајка Ѓурѓица Џефарови, а наставката „-иќ“ на презимето била додадена подоцна. Во различни историографии неговото потекло било различно толкувано – како бугарско, српско или влашко, додека Вељко Петровиќ во 1929 година пишува дека бил Македонец.
Се претпоставува дека првото образование го стекнал во домот на својот татко, а потоа заминал во манастир. Христофор е неговото монашко име, а имал чин иероѓакон. Се школувал на грчки јазик, поради што своите трудови често ги потпишувал на грчки. Уметнички се формирал во културните центри на југот на Балканот, најверојатно во Солун или Охрид, каде веќе навлегувале елементи од западната уметност.
Во текот на 1730-тите години се упатил кон север, патувајќи со група зографи, меѓу кои бил и неговиот роднина и подоцнежен сликар Ѓорѓе Џефарович.
Неговото име првпат се споменува во Белград во 1734 година, каде веќе бил познат како добар зограф. Подоцна се преселил во Сремски Карловци и Нови Сад. Благодарение на својот углед добил нарачка за живописување на манастирот Боѓани во Бачка. Фреските во Боѓани од 1737 година се вбројуваат меѓу неговите најзначајни дела.
Во 1739 година работел на живописувањето на црквата во Шиклош. По 1740 година постепено го напуштал сликарството и сè повеќе се посветувал на бакрорезот и граверската уметност. Заминува во Виена, каде што техниката на гравирање ја усовршувал кај Тома Месмер.
„Стематографија“ и грбот на Македонија
Во Виена Жефарович печател црковни текстови, слики и книги со световна содржина на словенски јазик. Неговото најпознато дело е „Стематографија“, објавено во 1741 година. Книгата содржи гравури на јужнословенски светци и владетели, како и грбови на повеќе земји, меѓу кои посебно место зазема грбот на Македонија.
„Стематографија“ се смета за значајно дело поврзано со илирската идеја и панславизмот и имала влијание врз националните движења меѓу Јужните Словени.
По неа следуваат „Поучение“ од 1742 година, превод од руски јазик, „Привилегиите“ од 1743 година, поврзани со привилегиите на српскиот народ во Војводина, како и „Описание“ од 1748 година, создадено по неговото поклонение во Ерусалим во 1745 година.
Со неговото име се поврзуваат и два учебника – буквар и граматика – како и голем број бакрорези со ликови на истакнати личности.
Врските со Македонија
Жефарович одржувал врски со Македонија и изработувал дела по нарачка на богати македонски и влашки трговци, како и за цркви и манастири.
Во 1741 година, на трошок на Данаил Хаџи Ќурчија, изработил икона наменета за манастирот во Сервија. Истата година, по нарачка на Влав од Москополе, го изработил големиот бакрорез „Св. Јован Владимир“.
Во 1743 година го создал бакрорезот „Св. Кузман и Дамјан“, а истата година, по нарачка на Марко Готинис, и големиот бакрорез „Св. Наум Охридски“.
Во 1749 година, на трошок на Константин Георгија Русис од Кожани, за манастирот Спелеотис го изработил бакрорезот „Св. Богородица Елеуса“. Во 1752 година, по нарачка на трговецот Јован Здравко од Кожани, ја изработил иконата „Св. Богородица Олимписка“.
Жефарович изработувал и бројни уметнички црковни везови. Неговите дела денес се среќаваат во музеи, цркви и манастири во Македонија, Војводина, Белград, Букурешт, Ерусалим, Москва и други места.
Последните денови
Кон средината на 1753 година Христофор Жефарович тргнал за Русија. На 18 септември 1753 година ненадејно починал во Москва.
Со својата разновидна дејност како зограф, гравер, печатар и хералдичар, Жефарович оставил значајно културно и уметничко наследство. Особено значајно место во неговото творештво има „Стематографија“ од 1741 година и претставувањето на грбот на Македонија во ова дело.
Извор: „Грбовите на Македонија“
