Македонскиот рубин не е само скапоцен камен. Тој е природно богатство создавано во длабочините на македонската земја, минералошка реткост поврзана со прилепскиот крај и скапоценост што денес го носи името на Македонија во светот.
Во белите мермери во околината на Прилеп природата оставила нешто навистина необично – кристали на корунд со розова, малинова и црвеникава боја, познати како македонски рубин.
Најпознатите појави се поврзани со доломитските мермери кај Сивец, а корунд е регистриран и на други локалитети во прилепскиот регион, меѓу кои Присад и Беловодица.
Токму потеклото од овие мермери му дава посебна приказна на македонскиот рубин.
Камен роден во прилепскиот мермер
Рубинот е црвена разновидност на минералот корунд – алуминиум оксид. Корундот е еден од најтврдите природни минерали и токму поради својата цврстина, боја и реткост со векови е ценет во изработката на накит.
Македонските примероци се издвојуваат по својата карактеристична боја, која може да варира од нежно розова до малиново-црвена и виолетово-црвена.
Но нивната особеност не е само во бојата.
Научните испитувања на рубините од прилепските доломитски мермери покажале присуство на бројни инклузии од минералот дијаспор, ориентирано сраснати со корундот.
Ова создава посебен оптички ефект познат како дијаспоресценција.
Истражувањето објавено во „Macedonian Journal of Chemistry and Chemical Engineering“ во 2015 година посочува дека токму оваа појава е особено карактеристична за македонските рубини и претставува важен белег при определувањето на нивното потекло.
Тоа го прави каменот интересен не само за јувелирите и колекционерите, туку и за минералозите и гемолозите.
Од Прилеп до светските минералошки кругови
Корундовите кристали од Македонија биле познати меѓу минералозите и порано, но нивното пошироко претставување како скапоцен камен се развива во последните децении на XX и почетокот на XXI век.
Научните извори наведуваат дека примероци од Македонија се појавиле на минералошкиот саем во Тржич, Словенија, уште во 1988 година, додека нов подем во промоцијата на македонскиот рубин започнал околу 2006 година.
Голема улога во неговата современа промоција и обработка има Деан Шкартов-Деко, кој со години работи на тоа македонскиот рубин да биде препознаен како автентична македонска природна скапоценост.
Со неговата обработка, каменот што со милиони години бил скриен во прилепските мермери добива нов живот во прстени, обетки, приврзоци, брошеви и други уникатни парчиња накит.
Национална скапоценост
Вредноста на македонскиот рубин одамна ја надминува неговата пазарна цена.
Тој постепено станува симбол на Македонија.
Накит со македонски рубин се користи и како протоколарен и дипломатски подарок, со што каменот од прилепските мермери стигнува до личности и институции надвор од Македонија.
Посебно значење има и неговото присуство во државните одликувања. Во научната литература е забележано дека рубини од Македонија се употребени во Орденот на Република Македонија, што дополнително ја нагласува нивната симболична и национална вредност.
Така, нешто создадено од природата станува дел и од современата државна симболика.
Богатство што треба да се заштити
Токму затоа прашањето за заштитата на македонскиот рубин е од национално значење.
Државниот завод за ревизија во свои документи забележува дека Геолошкиот завод изработил Елаборат за заштита на македонскиот производ – минерална суровина корунд, со географска ознака за производство на јувелирски камења под името „Македонски рубин“.
Тоа покажува дека одамна постои свест дека овој минерал не треба да биде третиран само како случаен спореден производ при експлоатацијата на мермер.
Неговото име, потекло и автентичност треба да бидат заштитени.
Зашто името „македонски рубин“ само по себе носи огромна вредност.
Во свет во кој државите вложуваат многу средства за создавање препознатлив национален бренд, Македонија веќе има нешто што природата сама го создала и му дала уникатен идентитет.
Камен со името Македонија
Македонскиот рубин може да биде многу повеќе од убав накит.
Тој може да биде дел од туристичката понуда на Прилеп, дел од македонската културна дипломатија, музејските поставки, државните подароци и современото македонско занаетчиство.
Замислете посетител кој доаѓа во Македонија и, покрај Охридскиот бисер, филигранот, резбата и традиционалните ракотворби, со себе носи и мало парче од македонската земја – обработен македонски рубин со сертификат за неговото потекло.
Тоа не би бил само сувенир.
Би била приказна за Македонија.
Приказна стара милиони години, создадена во мермерните масиви на Пелагонија, откриена од човекот и претворена во скапоцен камен што денес го носи македонското име.
Македонскиот рубин затоа треба да го чуваме како национална скапоценост – природен печат на Македонија создаден длабоко во нејзината земја.
