Пишува СЛАВЕ КАТИН
www.slavekatin.com
ОД АКТИВНОСТИТЕ НА МАКЕДОНЦИТЕ НАДВОР ОД ЦРКОВНИТЕ ОПШТИНИ
Медиумите на Македонците во Канада се од посебен интерес и имаат повеќекратно значење. Нивната историја и развоен пат се бурни и многу интересни. Тие имале посебна важност и играле огромна улога во информативната дејност на Македонците во новата средина. Развојниот пат на информативните гласила пред Втората светска војна се совпаѓа со развојниот пат на македонските доселеници во САД и Канада. Во основа тоа се совпаѓало со развојот на настаните на Балканот, а уште повеќе, зависело од текот на настаните околу Македонија. Најголемиот дел од доселениците биле принудени, од економски и политички причини, да го напуштат родното огниште, во потрага по мир, спокојство и материјална сигурност. Но и таму, ги следела бескрупулозната бугарска, грчка и српска пропаганда, предизвикувајќи заблуди, поделби и раздор во нивните редови. Тоа се гледа и на планот на информирањето, каде што токму поради недостиг на сопствен печат тие читале бугарски, српски, грчки, англиски и други информативни гласила.
Печатењето на весниците како гласила на Бугарите и Македонците во Америка било од причини што пред Втората светска војна, според американските закони, клубови, друштва и други облици на организирање и дејности можеле да основаат и да развиваат само оние националности кои биле конституирани како држави. За тогашната администрација многу поважно било тоа од која држава луѓето доаѓаат, отколку на која националност и’ припаѓаат. За неа пресудни биле податоците во пасошите за националната припадност. Во тој контекст треба да се додаде и мошне големата и крајно бескрупулозна грчка, српска, а особено бугарска пропаганда. Таа била мудро ширена, пришто не минувала без последици меѓу македонските доселеници, предизвикувајќи заблуди, поделби, раздор и други негативни последици меѓу Македонците на северноамериканскиот континент и пошироко. И денес се силни бугарската, грчката и српската пропаганда, но наидуваат поткрепа само од одреден број Македонци, кои, за жал се добри слуги, а лоши господари.
Медиумите на Македонците во Канада, а и во САД пред Втората светска војна биле заеднички со бугарската емиграција. Меѓутоа, по конституирањето на НР Македонија, а особено со возобновувањето на Охридската архиепископија во лицето на Македонската православна црква, започна нова ера во информирањето кај иселениците во дијаспората. Започнаа да се печатат автентични македонски весници, списанија, црковни билтени, а се отворени и бројни македонски радио и телевизиски часови. Речиси во секоја македонска православна црковна општина се печатат црковни билтени и билтени по повод одржувањето на црковно-народните собири што секоја година ги организира Американско-канадската македонска епархија.
Обиди и пробни емитувања на етнички радиоемисии во Торонто биле направени уште во педесеттите години. Така на 12 септември 1953 година, во Ошава, во Онтарио, започна првиот “Македонски радиочас”. Се емитуваше секоја недела попладне од 16 до 17 часот.
Според пишувањето на весникот “Македонски глас” бр. 3 од 21 јуни 1957 година, во Торонто истата година започна да се емитува радиочасот под име “Македонска радио-програма”, на кој биле емитувани македонски песни и ора.
Нешто подоцна, во почетокот на 1960 година, во Торонто започна со работа уште еден радиочас на македонски јазик. Овој радио-час постоеше цели дваесет и четири години. Се емитуваа убавите македонски песни и ора кои ги забавуваа и веселеа македонските домови.
Во 1969 година, во Торонто започна со работа македонскиот радиочас под име “Македонски глас”. Се емитуваше секоја сабота во попладневните часови, во почетокот половина час, потоа еден час, а подоцна и час и половина (од 17,30 до 19,00 часот). Овој македонски радиочас беше вистински афирматор на македонските доселеници, на македонскиот говор, песната и орото и средство за информирање на Македонците во Торонто.
Во периодот од осум години, овој радиочас одигра многу значајна улога во информирањето на македонските доселеници, особено поради тоа што тоа беше едно од првите гласила преку кое се пренесуваше македонскиот литературен јазик. Меѓутоа, поради објективни и субјективни причини, особено од финансиска природа, 1977 година радиочасот го промени името од “Македонски глас”, во “Глас од Македонија”. Денес, овој радиочас се емитува шестпати неделно во траење од половина час. На програмата се застапени вести од македонските заедници во Канада и САД, како и од Република Македонија, коментари, детски емисии и други прилози добиени преку Редакцијата за размена на Македонското радио.
Во седумдесеттите години во Торонто започна да се емитува и југословенскиот радиочас “Караван на пријателството”, во почетокот половина час, подоцна и еден час и тоа од понеделник до петок од 14 до 15 часот, а во сабота од 14 до 15,30 часот. Карактеристично за овој радиочас беше тоа што на крајот од програмата, околу 15 минути, се емитуваа вести и други информации на македонски јазик, што ги читаа македонски доселеници, како и народни песни, ора и забавна музика од македонската продукција. Извесен период, Радио Скопје на овој радиочас емитуваше сателитски говорни и информативни емисии во траење од десет минути, и тоа секоја втора среда. Неколкупати оваа станица преземала сателитски получасовни пригодни емисии за македонскиот национален празник Илинден и едночасовни емисии за Нова година, со учество на сите југословенски радиостаници, чиј домаќин беше Радио Скопје.
Треба да се истакне дека и покрај економскиот момент, оваа радиопрограма беше афирматор на македонскиот јазик, песната и орото во најбројната македонска колонија, во период од дваесетина години.
Исто така, во осумдесеттите години се емитуваше радиочас под име “Македонско катче”. Радиочасот имаше информативно-пропаганден карактер и беше во приватна сопственост, а се емитуваа народни песни и ора, соопштенија, реклами и други информации.
Меѓу македонските гласила во Торонто беше и радиочасот “Македонски свет”, кој се емитуваше еднаш неделно во траење од еден час (од 10,30 до 11,30 часот во недела). “Македонски свет” започна да се емитува 1984, а згаснал во 2001 година. Овој радиочас, кој соработуваше со Редакцијата за размена на Македонското радио, емитуваше вести и информации од Републиката и од македонските колонии во дијаспората, поздрави и честитки на слушателите, како и бројни рекламно-пропагандни материјали на фирми кои беа спонзори на гласилото. Инаку, радио-часот “Македонски свет” се слушаше во пошироката околина на Торонто, во Хамилтон, Нијагара, Бафало, Рочестер, Кичинер и други места во Јужен Онтарио. Бројот на слушателите изнесуваше околу сто илјади и претставуваше значаен информатор на македонскиот збор, песната и орото на северноамериканските простори.
Од почетокот на 1991 година во Торонто започна да се емитува радио-часот на организацијата “Обединети Македонци”, секоја недела, а го слушаа над сто педесет илјади македонски доселеници во Торонто и пошироко во други делови на САД.
Првата телевизиската програма на македонски јазик, пак, започнала во септември 1975 година и беше емитувана на ТВ станицата ЦТВ,-канал 79 во Торонто, под името “Македонски дневник”.
Во текот на петнаесетгодишното постоење, тв часот “Македонски дневник” се емитуваше секој петок во траење од еден час, а четири пати се репризираше во текот на неделата. Со воведувањето на мултиетничката телевизија во Канада, емисиите на овој тв-час се пренесуваа дури во далечниот Ванкувер и можеше да ги гледаат сите Македонци од Канада и повеќе региони на САД.
Во Торонто се емитуваше и телевизискиот час под име “Македонска националност”, кој во 1983 година започна под името “Македонска нација”, во состав на мултикултурната телевизија на Канада. Овој тв-час беше носител на информативниот, забавниот, културниот, духовниот и националниот живот. Тој беше пренесувач на македонскиот збор и богатиот мелос преку мултикултурната мрежа на Канада, чии емисии се гледаа од стотина илјади Македонци во Торонто и пошироко. Престанал да се емитува во 2001 година.
Меѓу информативните гласила, чија мисија е да се зачувува сопствениот јазик, литература, културните вредности и традиции во Торонто, е и телевизиската програма “Македонски корени”. Таа е редовно следена во Торонто, Хамилтон, Виндзор, Кичинер, Лондон, Мисисага, Ошава, Брамптон, Детроит и Бафало, преку каналот 47. На програмите на овој телевизиски час се емитуваат куси вести од активностите во македонските колонии на северноамериканскиот континент и од Републиката, музички нумери, особено од продукцијата на Македонската радио – телевизија и детски и образовни емисии и други интересни програми, претежно преземени од Македонија. “Македонски корени” се емитува секоја недела од 8,30 до 9,00 часот претпладне, главно на македонски јазик, но и со материјали на англиски. Телевизискиот час “Македонски корени” работи од јули 1989 година до денес.
Исто така, во Торонто се емитуваат и следните радио и тв часови: Во октомври 1997 година започнало со работа. Македонското национално радио “Македонски глас”, како самостојно и независно. Тоа се емитува секоја недела од 9,00 до 10,00 часот. Од 4 јули 1998 година започнала да се емитува македонската радиопрограма “Обединета Македонија”, секоја сабота од 9-10 часот. Истата година на 4 октомври започнало да се емитува телевизиското издание на Македонската информативно-забавна тв програма, “Македонско издание” во недела во 10 часот на Роџерс каналот 10. Во август 2001 година, пак, започнал да се емитува радиопрограмата “Мила Македонија”, на која се застапени вести, поздрави и честитки, детски и други контактни емисии.
Продолжува
