По смртта на цар Самоил, Иван Владислав се обидел да ја обнови војската, да ги зацврсти тврдините и да го запре византиското напредување. Неговото загинување пред ѕидините на Драч во 1018 година го забрзало конечниот пад на Самоиловата држава.
По смртта на цар Самоил во 1014 година, Самоиловата држава се соочила со тешка политичка и воена криза. Поразот кај Беласица, големите човечки загуби и непрекинатите походи на византискиот император Василиј II сериозно ја ослабнале нејзината одбранбена моќ.
Самоил го наследил неговиот син Гаврил Радомир, но неговото владеење траело само една година. Во 1015 година бил убиен од својот братучед Иван Владислав, синот на Арон, братот на Самоил. По преземањето на престолот, Иван Владислав станал последниот владетел што организирано и со воена сила се обидел да го запре продорот на Византија.
Продолжување на отпорот
Иако положбата на државата била исклучително тешка, Иван Владислав не се откажал од борбата. Тој настојувал да ја обнови војската, да ја зацврсти одбраната и да ги обнови тврдините оштетени во долгогодишните војни.
Со неговото име се поврзува и обновата на Битолската тврдина. За тоа сведочи познатата Битолска плоча, откриена во 1956 година, чија содржина, датирање и историско толкување и денес се предмет на научни расправи. Повеќето истражувачи ја поврзуваат со владеењето на Иван Владислав и со обновувањето на Битола во 1015 или 1016 година. Институт и музеј – Битола
Во времето на Иван Владислав, Самоиловата држава сè уште опфаќала значителни области на Македонија и делови од денешните Албанија, Грција, Бугарија и Србија. Нејзини главни средишта биле во Македонија, а Охрид и Битола имале исклучително воено, политичко и духовно значење.
Василиј II располагал со далеку поголеми воени и материјални можности. Византиската војска систематски ги освојувала утврдувањата и ги прекинувала врските меѓу преостанатите области под власта на Иван Владислав.
Последниот поход кон Драч
Во почетокот на 1018 година Иван Владислав тргнал во поход кон Драч, значајно византиско упориште на Јадранското Море. Освојувањето на градот можело да му обезбеди пристап до морето, нови врски со западните области и подобра положба за продолжување на војната.
За време на борбите пред градските ѕидини, во февруари 1018 година, Иван Владислав загинал. Историските извори даваат различни описи на неговата смрт. Според едни, бил убиен во непосредна борба, додека други пренесуваат поинакви преданија за настанот. Неспорно е дека неговата смрт претставувала пресвртница која го забрзала распаѓањето на преостанатиот отпор. „Битката кај Драч“ – преглед на изворите
По загинувањето на владетелот, неговата сопруга Марија, патријархот и голем дел од благородниците ја признале власта на Василиј II. Во текот на истата година главните области на Самоиловата држава потпаднале под византиска власт.
Можел ли Иван Владислав да го промени текот на историјата?
Доколку ја преживеел опсадата на Драч, Иван Владислав веројатно ќе го продолжел отпорот. Освојувањето на градот можело привремено да ја подобри неговата стратешка положба и да го одложи византиското освојување.
Сепак, тешко е да се претпостави дека би можел трајно да го промени исходот на војната. Државата веќе била ослабена од повеќедецениските борби, внатрешните судири и загубата на голем број тврдини, додека Василиј II располагал со огромна војска и со ресурсите на Византиската Империја.
Иван Владислав останал запаметен како последниот владетел кој, по смртта на Самоил, со организирана воена сила се обидел да ја зачува државата и да му се спротивстави на Василиј II. Неговото кратко владеење, семејните пресметки и последниот поход кон Драч и денес се предмет на различни историски толкувања на Балканот.
