Балканските војни биле пресвртница за Македонија. По нив, нејзината територија била поделена меѓу балканските држави. Границите биле исцртани, но поделбата не го решила Македонското прашање.
Секоја држава настојувала да ја оправда својата политика и преку толкување на минатото. Затоа борбата за територијата продолжила и како борба за историјата, јазикот и определувањето на населението. Чие е античкото и средновековното наследство? Како се определувале револуционерите? Каков јазик зборувале луѓето во Македонија? Прашањата што служеле за поткрепа на територијални претензии не исчезнале со новите граници. Дел од нив ги слушаме и денес.
Што знаела Европа?
Не е убедливо да се тврди дека европските сили не знаеле што се случува во Македонија. Тие имале дипломатски и конзуларни претставници на Балканот, добивале извештаи и учествувале во одлуките што ја определувале судбината на регионот.
Затоа прашањето не е само дали Европа знаела. Прашањето е што запишувале нејзините дипломати и зошто, кога се одлучувало за Македонија, интересите на големите сили често имале поголема тежина од волјата на населението. Тоа прашање заслужува одговор заснован врз документи, а не заборав.
Прашањето пред денешна Европа
Повеќе од еден век подоцна, Европската Унија е запознаена со споровите околу македонскиот идентитет, јазик и историја. Во материјалите на Европскиот парламент се наведува дека пристапните преговори биле долго одложувани, главно поради прашањата меѓу Македонија и Бугарија поврзани токму со идентитетот, јазикот и историјата.
Во 2022 година Европскиот парламент повика културно-историскиот спор да се решава одделно од пристапниот процес. Подоцна, во нацрт-извештај од 2025 година, беше предупредено дека користењето на пристапниот процес за решавање такви спорови создава загрижувачки преседан.
И во расправата во Европскиот парламент во јули 2025 година се слушнаа различни ставови. Некои европратеници предупредија дека билатералните спорови не треба да го попречуваат проширувањето и јавно изразија почит кон македонскиот јазик и идентитет. Самото постоење на таа расправа покажува дека проблемот ѝ е познат на Европа.
Европа, значи, не молчи целосно. Нејзините институции расправаат, предупредуваат и бараат решенија. Но кога напредувањето кон членство ќе се врзе за билатерален спор, зборовите за почит и еднаквост се ставаат на испит. Тогаш се наметнува суштинското прашање: како Европската Унија ќе спречи историските и идентитетските прашања да станат средство за политички притисок?
Од Букурешт во 1913 година до денешен Брисел околностите се различни и историјата не се повторува на ист начин. Но останува болното чувство дека за Македонија премногу често одлучуваат други, додека македонскиот глас мора одново да се докажува.
Поделбата можела да повлече граници на картата. Не можела да ја избрише свеста на еден народ за сопствениот јазик, историја и припадност. Ако Европа ги почитува достоинството и различноста на народите, тие принципи мора да важат и за Македонците.
Македонија има право да ја гради својата иднина без нејзиниот идентитет да биде предмет на политичко пазарење.
