На Третиот црковно-народен собор во Охрид беше донесена историската одлука со која МПЦ се прогласи за автокефална црква и наследничка на обновената Охридска архиепископија
На 18 јули 1967 година, во древниот Охрид, Светиот архиерејски синод на Македонската православна црква ја донесе историската одлука за прогласување на нејзината автокефалност.
Одлуката била донесена во храмот „Пресвета Богородица – Перивлепта“, во согласност со волјата на свештенството и на македонскиот православен народ, изразена на Третиот македонски црковно-народен собор. Соборот се одржал во Охрид од 17 до 19 јули 1967 година, а одлуката за автокефалност била едногласно прифатена од соборјаните.
Со овој чин, Македонската православна црква била прогласена за автокефална помесна православна црква и духовна наследничка на славната Охридска архиепископија, која била укината во 1767 година со одлука на османлиските власти.
Остварување на вековниот стремеж
Прогласувањето на автокефалноста не било изолиран настан, туку круна на повеќедецениската борба на македонскиот народ за обновување на сопствената црковна самостојност.
Уште на Првиот црковно-народен собор, одржан во Скопје во 1945 година, била усвоена резолуција за обновување на Охридската архиепископија како Македонска православна црква. На Вториот црковно-народен собор во Охрид во 1958 година била возобновена Охридската архиепископија во лицето на МПЦ, а за нејзин прв поглавар бил избран архиепископот Охридски и Македонски г. Доситеј.
На 17 јули 1967 година, во охридскиот храм „Света Софија“, започнал Третиот црковно-народен собор. Соборјаните, од името на свештенството и на целиот македонски православен народ, побарале од Светиот архиерејски синод да ја прогласи МПЦ за автокефална.
Следниот ден, на 18 јули, Синодот ја донел историската одлука. Чинот на прогласувањето бил свечено заокружен на 19 јули 1967 година, со Света архијерејска литургија во храмот „Пресвета Богородица – Перивлепта“.
Одлуката ја соопштил архиепископот Охридски и Македонски г. Доситеј, кој остана запаметен како возобновител и прв поглавар на Македонската православна црква.
Два века по укинувањето на Охридската архиепископија
Прогласувањето на автокефалноста имало и силна историска симболика. Тоа се случило точно два века по укинувањето на Охридската архиепископија во 1767 година.
По двесте години без сопствена самостојна црковна институција, македонскиот народ повторно добил своја црква, свој архиепископ, свој Свет архиерејски синод и можност самостојно да го организира духовниот и црковниот живот.
Затоа 18 јули 1967 година не претставува само значаен датум во историјата на МПЦ, туку и еден од најважните настани во поновата македонска национална и духовна историја.
Одлуката донесена во Охрид била потврда на вековниот стремеж за зачувување на православната вера, македонската духовна традиција и историското наследство на Свети Климент и Свети Наум Охридски.
Историската правда дочека нова потврда
По повеќе од пет децении црковна изолација и оспорување, во 2022 година започна ново поглавје за Македонската православна црква – Охридска архиепископија.
На 9 мај 2022 година, Светиот синод на Вселенската патријаршија ја прими Охридската архиепископија во канонско и евхаристиско единство, а на 5 јуни истата година Српската православна црква му го предаде на архиепископот г.г. Стефан Томосот со кој ја потврди автокефалноста на МПЦ–ОА.
Одлуката донесена во Охрид на 18 јули 1967 година останува темел врз кој Македонската православна црква – Охридска архиепископија го гради својот духовен живот и својата мисија.
Тоа е датум на духовно возобновување, историска истрајност и исполнување на вековниот завет на македонскиот народ – да има своја самостојна православна црква, вкоренета во славното наследство на Охридската архиепископија.
Светиот архиерејски синод на МПЦ на заседанието во Охрид во јули 1967 година.
Архиепископот Доситеј го чита актот за прогласување на автокефалноста, во присуство на македонските архијереи.
Архивска фотографија од „Света Софија“ од 1966 година, храмот во кој на 17 јули започнал Третиот црковно-народен собор.
Стара фотографија од „Пресвета Богородица – Перивлепта“, каде што на 18 јули била донесена одлуката, а на 19 јули 1967 година бил објавен актот за автокефалност.
