Македонска Нација
Што се крие зад дебелите ѕидови на Ватикан кога станува збор за Македонија?
Дали меѓу милионите страници, ракописи, хроники и преписки се наоѓаат документи што сѐ уште не ја виделе светлината на денот? Дали таму постојат сведоштва што би можеле да раскажат поинаква приказна за античка Македонија, за раното христијанство или за улогата на Македонија во европската цивилизација?
Зошто толку многу генерации историчари повторно и повторно го поставуваат истото прашање: што се наоѓа во ватиканските архиви за Македонија?
Дали таму се чуваат заборавени преписи од антички автори? Дали постојат хроники што можат да фрлат нова светлина врз настаните од антиката? Дали во тие фондови се наоѓаат документи поврзани со Охридската архиепископија, со средновековна Македонија или со ширењето на христијанството низ Европа?
Или можеби вистинското прашање е сосема друго?
Дали постојат причини поради кои огромниот архивски материјал што се однесува на Македонија никогаш не бил систематски истражен? Дали е можно меѓу милионите страници да се наоѓаат сознанија што би ги поттикнале историчарите повторно да преиспитаат дел од прифатените европски наративи?
Официјално, Ватикан никогаш не објавил дека постои некаков „затворен архив за Македонија“. Не постои ниту документ што забранува истражување на материјали поврзани со македонската историја. Напротив, голем дел од архивите се достапни за научници и истражувачи.
Но дали тоа значи дека сѐ е слободно за истражување?
Колку од милионите документи навистина биле детално проучени? Колку ракописи сѐ уште чекаат да бидат прочитани? Колку карти, преписки и хроники никогаш не биле предмет на сериозно научно истражување?
Токму тука започнува мистеријата.
Ватиканските архиви претставуваат една од најголемите ризници на човечката цивилизација. Во нив се чуваат документи собирани повеќе од илјада години. Таму пристигнувале ракописи од Источното Римско Царство, од византиските центри на учење, од манастири и библиотеки од целиот христијански свет.
Зарем е невозможно меѓу тие документи да се наоѓаат и досега непознати сведоштва за Македонија?
Кога станува збор за античка Македонија, треба да се има предвид дека Ватикан не постоел во времето на Филип Втори и Александар Македонски. Но дали тоа значи дека таму нема траги од тој период? Напротив.
Во ватиканските библиотеки со векови се зачувувале преписи од делата на Херодот, Тукидид, Страбон, Аријан и Плутарх. Дел од оригиналните текстови одамна се изгубени, а денешниот свет ги познава токму преку средновековните преписи.
Дали меѓу тие преписи се наоѓаат и детали што допрва треба да бидат откриени? Дали постојат коментари, маргинални белешки или дополнителни извори што никогаш не биле сериозно анализирани?
Но можеби уште поважно прашање е следното: Дали најголемото богатство за Македонија во Ватикан воопшто се однесува на антиката?
Зашто Македонија има посебно место во историјата на христијанството.
Дали е случајност што токму Македонија била првата европска земја во која стапнал Апостол Павле?
Според Новиот Завет, Павле во ноќно видение видел човек Македонец кој му рекол:
„Премини во Македонија и помогни ни.“ Зошто токму Македонија? Зошто токму тука започнува европското патување на христијанството?
Зошто првото документирано христијанско крштевање на европско тло се случува во Филипи? И дали токму затоа многу историчари ја нарекуваат Македонија „портата преку која христијанството влезе во Европа“?
Колку преписки меѓу црковни великодостојници? Колку извештаи од патувања? Колку записи за древните епископии во Стоби, Хераклеја и Скупи? А што е со Охридската архиепископија? Колку документи поврзани со нејзината улога сѐ уште лежат неистражени во архивските фондови?
Што би можеле да откријат тие записи за духовниот живот на Балканот? За односите меѓу Истокот и Западот? За местото на Македонија во средновековниот свет?
И што ако таму се наоѓаат сведоштва за делото на Свети Климент и Свети Наум што сѐ уште не се целосно проучени? Одговорите засега никој не ги знае.
Но едно е сигурно. Македонија има исклучително важно место во античката, христијанската и културната историја на Европа. Затоа интересот за ватиканските архиви никогаш не престанува.
Затоа што секој нов документ отвора ново прашање. Секој нов ракопис носи нова можност. Секоја заборавена хроника може да открие уште едно парче од големиот историски мозаик наречен Македонија.
А можеби најважното прашање допрва треба да биде поставено: Дали Македонија доволно инвестира во истражување на сопственото минато?
Зошто државата нема систематски програми за истражување на архивите во Ватикан, Истанбул, Анкара, Москва, Каиро, Техеран и другите светски центри?
Зошто повеќе млади историчари, архивисти, теолози и лингвисти не добиваат можност да ги пребаруваат овие огромни архивски богатства? Македонскиот народ има право да ја познава својата целосна историја.
Од Филип Втори и Александар Македонски, преку доаѓањето на Апостол Павле и евангелистот Лука на македонска почва, па сѐ до делото на Свети Климент и Свети Наум.
Историјата е жива наука. Таа не завршува со учебниците. Не завршува ниту со веќе познатите документи. И затоа останува последното прашање: Дали меѓу милионите страници во ватиканските архиви навистина се наоѓаат одговори што човештвото сѐ уште не ги прочитало, или некому не одговара да го прочита?
Можеби токму таму, на некоја заборавена полица, се наоѓа уште едно парче од приказната за Македонија што светот допрва треба да ја слушне.
Затоа останува прашањето што со векови ја буди љубопитноста на истражувачите: Дали навистина има нешто неоткриено-сокриено за Македонија?
Или можеби најголемото прашање не е што се крие во архивите на Ватикан, туку: Кој се плаши вистината за Македонија да излезе на површина?