Славе Катин
Во присуство на заменик-амбасадорката на Република Полска, Ана Каспрзак, претседателот на Советот на Општина Охрид, Перчо Божиновски, потпретседателот на Фондот на Холокаустот на Евреите од Македонија, Мане Јаковлески, и членката на Управниот одбор, Лилјана Мизрахи, на 24 септември во НУ Центар за култура „Григор Прличев“ во Охрид се одржа манифестацијата „Патување кон корените“.
Пред публиката беа прикажани документарниот филм „Македонецот“ и изложбата „Мајко мила“ на Петро Алексовски, посветени на децата прогонети од Егејска Македонија.
Петро Алексовски е филмски режисер, снимател и документарист чие творештво се движи меѓу личното сведоштво и колективната меморија. Роден е во 1970 година во Гдањск, Полска. По потекло е Македонец — син на Мито Алексовски од селото Шештево, Костурско, кој по Граѓанската војна во Грција завршил во Полска. Петро своето филмско образование го стекнал на Филмската академија во Лоѓ и на Универзитетот во Катовице.
Преку своите филмови Алексовски отвора прашања за идентитетот, прогонството и заборавените траги на историјата. Неговиот документарен филм „Македонецот“ е посветен на судбината на неговиот татко, кој како дете бил прогонет од родниот крај. Истовремено, филмот раскажува и за тишината што со децении ги следела многу семејства.
Пред дваесетина години Алексовски решил да му ја раскаже на светот приказната на своето семејство. Желбата да ги сочува спомените постепено прераснала во проект што ги обединува филмот, фотографиите, сведоштвата и изложбата. Во рамките на „Патување кон корените“, проектот два дена беше претставуван во Меморијалниот центар на Холокаустот на Евреите од Македонија, а потоа и во Охрид, каде што остави силен впечаток кај публиката.
Приказната на Петро Алексовски допира до судбината на генерации Македонци чии животи биле пресечени од војните, прогонствата и поделбата на Македонија.
Особено болно место во таа историја имаат децата од Егејска Македонија, кои во виорот на Граѓанската војна во Грција биле одвоени од своите домови и родни места.
Многумина пораснале далеку од родниот крај и создале семејства во други земји. Сепак, во себе ги зачувале спомените на родителите, домовите и детството што им било прекинато. Затоа „Патување кон корените“ означува и патување низ сеќавањето — обид преку фотографии, сведоштва, филм и изложба повторно да се поврзат деловите од една семејна и народна историја.
Филмот „Македонецот“ длабоко нè трогна. Нè потсети дека за некои историски страдања долго се молчело, иако нивните последици останале живи во семејствата на прогонетите. Затоа за нив треба да се зборува — без омраза, со почит кон сведоштвата и со историска одговорност.
Претставувањето на проектот во Македонија се реализира со поддршка на Амбасадата на Полска во Скопје, Меморијалниот центар на Холокаустот на Евреите од Македонија, семејството на Петро — Гиго, Леко, Асиа и децата — како и дарители од повеќе земји. Според Алексовски, проектот има поддршка и од „Амнести интернешнл“, а за 2027 година е предвидена турнеја низ Франција.
Силен впечаток кај посетителите остави и изложбата „Мајко мила“. Преку фотографии, уметнички дела и сведоштва, таа ја доближи судбината на децата прогонети од Егејска Македонија. Пред повеќе од седум децении, илјадници деца биле одделени од своите родители и домови. Многумина заминале без да знаат дали повторно ќе ги видат мајките и татковците.
Југославија, Полска, Чехословачка, Унгарија, Романија, Советскиот Сојуз, Бугарија и други земји станале нивни нови домови. Таму пораснале и создале семејства, но го зачувале споменот за родниот крај, јазикот и своите македонски корени.
Токму затоа „Патување кон корените“ е можност нивните приказни повторно да бидат слушнати и пренесени на идните поколенија. Да паметиме за да им оддадеме почит на оние што страдале — и таквите судбини да се ПАМЕТАТ а никогаш да не се повторат.
