Предлозите за поефикасно одлучување во ЕУ предизвикаа остри реакции кај бугарски европратеници. За Македонија, клучно останува прашањето дали европскиот пат ќе се оценува според реформите или ќе продолжи да зависи од билатерални условувања.
Бугарски европратеници остро реагираа на новите предлози за подготовка на Европската Унија за проширување, бранејќи го правото на вето како значаен инструмент на државите членки. Во дебатата беа изнесени и обвинувања на сметка на Македонија, на кои еврокомесарката за проширување Марта Кос одговори со порака дека билатералните прашања треба да се решаваат меѓу засегнатите држави и немаат место во пристапниот процес.
Реакциите доаѓаат по пакетот што Европската комисија го претстави на 6 октомври, со предлози за приспособување на институциите, политиките и буџетот на Унијата кон идните проширувања. Намерата е ЕУ да може поефикасно да функционира со поголем број членки, а истовремено да обезбеди посилна заштита на демократските вредности и владеењето на правото.
Стојанов го брани ветото и изнесува обвинувања за Македонија
Бугарскиот европратеник Станислав Стојанов предупреди дека кон промените во принципот на едногласност треба да се пристапи со голема претпазливост. Според него, ветото е моќна алатка, а неговото ограничување би можело да биде опасно.
Во своето обраќање го спомена и случајот со Ива Михаилова, изнесувајќи тврдење дека не ѝ била обезбедена медицинска помош. Преку овој пример тој ја обвини Македонија за прекршување на човековите права и порача дека земјите кандидати треба да бидат примени дури кога целосно ќе бидат подготвени.
Овие наводи беа изнесени како аргументи во неговиот политички настап и не претставуваат утврдени заклучоци на европските институции.
Европратеникот Валчев, пак, постави прашања за пошироката употреба на квалификуваното мнозинство и за тоа како во новиот пристап ќе се третираат билатералните несогласувања.
Кос: Едногласноста не смее да се злоупотребува
Марта Кос појасни дека Комисијата не предлага целосно елиминирање на едногласноста, туку поефикасно одлучување во одредени области, за што ќе разговараат државите членки.
Во одговорот до Стојанов нагласи дека го поддржува принципот на едногласност сè додека тој не се злоупотребува. Истовремено ги повика и членките и кандидатите билатералните прашања да ги решаваат билатерално.
За Македонија, оваа порака има особено значење. Таа го отвора суштинското прашање дали пристапувањето ќе се води според исполнувањето на европските стандарди или ќе остане изложено на спорови и условувања што една држава членка ги наметнува на кандидатот.
Што предвидуваат предлозите?
Пакетот на Европската комисија предвидува постепено вклучување на земјите кандидати во европски програми и политики пред полноправното членство, како и поефикасно користење на постојните можности за одлучување.
Се предлагаат и посилни заштитни механизми за идните членки, доколку по пристапувањето отстапат од демократските стандарди и преземените обврски. Во најсериозните случаи, мерките би можеле да опфатат ограничување на правото на глас.
Една од предложените можности е новите членки, за ограничен период, да се обврзат да не блокираат идни проширувања поради билатерални спорови.
Сепак, станува збор за предлози за кои допрва треба да се води расправа. Тие не значат дека правото на вето веќе е укинато или дека Бугарија автоматски ја изгубила можноста да го блокира напредувањето на Македонија. Предложената обврска за идните членки не треба да се поистоветува со промена на правата на сегашните членки.
Европскиот пат бара јасни и предвидливи правила
Реформите остануваат неопходна обврска за Македонија. Но нивната оценка мора да се темели на јасни европски критериуми и на предвидлив процес, во кој исполнувањето на договореното носи конкретен напредок.
Одбраната на ветото како „моќна алатка“ повторно ја покажува тежината што државите членки ја имаат врз судбината на кандидатите. Токму затоа, пораката на Кос за спречување на злоупотребата на едногласноста треба да добие практична содржина.
За Македонија, вистинскиот показател ќе биде дали европските институции ќе успеат ова начело да го претворат во процес во кој реформите отвораат врати, а билатералните спорови се решаваат преку дијалог, без бескрајни блокади и нови условувања.
