Европската Унија сè поотворено разговара за можни длабоки институционални реформи кои би можеле целосно да го променат начинот на носење одлуки во Унијата, особено во делот на проширувањето и надворешната политика. Меѓу идеите што сè почесто се споменуваат во европските политички кругови е укинувањето на принципот на едногласност и ограничување или целосно отстранување на правото на вето на земјите членки.
Според европски дипломати и аналитичари, сегашниот модел на едногласно одлучување станува сè потежок за функционирање, особено во услови кога Унијата се подготвува за ново проширување кон Западен Балкан, Украина, Молдавија и други земји кандидати. Во Брисел расте ставот дека една држава не смее да може со вето да го блокира целиот процес или да условува со билатерални прашања.
Токму искуствата на Македонија во изминатите години често се наведуваат како пример за слабостите на сегашниот систем. Македонските евроинтеграции беа блокирани поради спорови и барања кои голем дел од европската јавност ги оценуваше како билатерални и идентитетски прашања што не треба да бидат дел од европскиот процес.
Во рамки на дискусиите, се разгледуваат неколку можни модели. Една од опциите е одлуките за проширување и надворешна политика да се носат со квалификувано мнозинство, наместо со консензус. Тоа би значело дека поединечна држава повеќе нема да може самостојно да блокира важни европски одлуки.
Паралелно со ова, дел од европските лидери предлагаат и модел на постепено или фазно членство, преку кое земјите кандидати би добивале пристап до европските институции, фондови и политики уште пред полноправното членство. Но, се разгледуваат и идеи новите членки во одреден преоден период да немаат целосно право на вето во институциите на Унијата.
Поддржувачите на реформите сметаат дека ваквите промени се неопходни за ЕУ да остане функционална и ефикасна во услови на идно проширување. Според нив, Унијата со 30 или повеќе држави тешко може да функционира ако секоја одлука зависи од целосен консензус.
Од друга страна, критичарите предупредуваат дека укинувањето на едногласноста може да ја намали моќта на помалите држави и да создаде доминација на најголемите европски сили во процесот на одлучување. Според нив, правото на вето претставува механизам за заштита на националните интереси и рамноправноста меѓу државите членки.
Дебатата околу иднината на Европската Унија допрва ќе се интензивира, особено во пресрет на новите геополитички предизвици и можниот нов бран на проширување. Но едно е јасно — Брисел веќе сериозно размислува за Европа во која блокадите, ветата и едногласноста повеќе нема да имаат исто значење како досега.
