Александар ДОНСКИ
(Посветено на академик Блаже Ристовски)
МАКЕДОНСКОТО НАЦИОНАЛНО САМОСОЗНАНИЕ ВО ИЛИНДЕНСКИОТ ПЕРИОД (8 дел)
МАКЕДОНСКИТЕ НАЦИОНАЛНИ ПРОЈАВИ ВО ПОСТИЛИНДЕНСКИОТ ПЕРИОД
Кога пишуваме за Крсте Мисирков, треба да се има предвид дека и самиот бил не само член, туку и раководител на ТМОК во Петербург (филијала на ТМОРО во Русија), одржувал непосредни писмени и лични контакти со ЦК на Организацијата во Солун и со ВМОК во Софија, а пред самото Илинденско востание учествувал во воената подготовка на револуционерите и одржувал блиски контакти и со еден од тројцата водачи на востанието Атанас Лозанчев. Мисирков во времето на својот престој во Битола бил близок и со Аце Дорев, кој бил претседател на Окружниот комитет, како и со илинденските револуционери Илија Чокрев и Вангел Сугарев (брат на Ѓорѓи Сугарев).
Во 1903 година поради тоа што во Петроград ја критикувал бугарската пропаганда во Македонија, Мисирков бил прогласен за непожелен во бугарските собранија.
Истата судбина ја доживеала и неговата книга „За македонцките работи“ (објавена во 1903 година), која била напаѓана и во Србија и во Бугарија. Ова не е ни чудно ако се знае нејзината содржина, од која ќе цитираме неколку извадоци:
„Ние треба да создадеме таква состојба во Македонија што нема да има ниту бугарски, ниту српски, ниту грчки интереси, бидејќи таму нема ниту Бугари, ниту Срби, ниту Грци, туку само Македонци…“
И понатаму:
„Се додека некои Македонци ќе се сметаат како патријаршисти, други како егзархисти; едни како Бугари, други како Срби, трети како Грци и ќе бараат покровителство кај разни балкански држави, давајќи им со тоа право да се бркаат во македонските работи, дотогаш не можат да мислат на едно општо востание, туку ќе бидат само делови со бугарски, српски или грчки, но никако не и со македонски карактер“.
Во 1905 година Мисирков во Русија го објавил списанието „Вардар“. Тоа е отпечатено на мошне чист македонски јазик, речиси еднаков со нашиот денешен македонски литературен јазик и правопис. Уште со самата негова најава Мисирков бил жестоко нападнат како од Бугарите и бугароманите (меѓу кои предничел поранешниот „лозар“ Никола Наумов), така и од Србите. Се стигнало дури дотаму што на Мисирков му се заканувале и со смртна казна од редовите на бугароманите во Организацијата. Единствено Сарафовиот весник „Деб’р“ (02.07.1905), среде Софија, објавил најава за излегувањето на „Вардар“:
„Весникот “Вечерна пошта” соопштува дека во Одеса ќе започне да излегува македонското списание “Вардар” на македонски јазик, кое се препорачува од истиот весник. Списанието ќе почне да излегува од 1 август, под редакција на К. Мисирков“.
Инаку, во врска со Бугарија Мисирков ги дал и следните изјави:
„Како Македонец, јас во Бугарија се чувствувам како во туѓина“.
И понатаму:
„Нека си мечтае Бугарија за свое проширување. Македонците тоа не ги интересира. На Македонците им е потребно повторно обединување и независност. На Македонците не им треба голема Бугарија, туку обединета и слободна Македонија“.
И понатаму:
„Ние Македонците не можеме да се раководиме од укажувањата и сфаќањата на софиската интелигенција и од директните интереси на Бугарија.Ние сме Македонци и за нас на прво место стојат интересите на Македонија и на Македонците“.(Подетално кај д-р Блаже Ристовски: „Крсте П. Мисирков.Прилог кон проучувањето на развитокот на македонската национална мисла“, Скопје, 1966)
Крушевскиот писател и револуционер Никола Киров Мајски (1880-1962) исто така спаѓа во редот на илинденците што се декларирале како Македонци.
Во 1902 година жесток напис против Бугарската егзархија и пропаганда објавува и членот на ВМОРО Петар Бошнаков од Велес, кој, поради разбирливи причини,се потпишал со псевдонимот „Еден Македонец“. И тој во својата статија ја користи синтагмата „македонски Бугари“. Меѓутоа, според нејзината содржина е повеќе од јасно за што станува збор:
„Кој пат да го фатиме и што да правиме за да се откинеме од оваа мрежа што така итро ни ја сплетоа бугарските влади? Како што реков,неопходно е да ја премавнеме и да ја уништиме бугарската пропаганда во Македонија…(Един Македонец: „Блгарската пропаганда в Македониа и Одринско“, Софиа, 1902, стр. 23)
Во продолжение авторот дава предлози како најлесно може да се осамостои македонското движење во однос на Бугарија.
И овде се поставуваат логичните прашања: Ако Бошнаков и навистина бил „Бугарин“, зарем би напишал дека бугарската пропаганда треба да се уништи во Македонија? Зарем би ги посочувал правците како да се изведе сето тоа? Интересно е и тоа што брошурата на Бошнаков против бугарската пропаганда најгласно била рекламирана токму на страниците на весникот на Гоце Делчев „Дело“, и тоа во неколку броеви едно по друго (цитирам дел од најавата објавена на 11. 02. 1902 година):
„Статиите за бугарската пропаганда во Македонија, од авторот “Еден Македонец”, преработени и дополнети, ќе излезат околу 20 овој месец како одделна брошура на 32 страници, голем формат… “
Кога сме кај 1902 година да додадеме дека познатиот бугарски политичар и публицист В. Т. Велчев, анализирајќи го македонскиот национализам и неговиот стремеж да се пројави како јасно издиференциран од бугарскиот, во својата статија од 21. 12. 1902 година, под наслов „Македонското прашање“, запишал:
„Македонската интелигенција во стремежот да си извојува правдина за својата земја се откажува од бугарштината, како опасна за неа… Таа интелигенција, воспитана во нашите училишта, пропиена од традициите на бугарската историја, се видела принудена јавно да го објави тој национален скандал – македонскиот сепартатизам“.
Инаку, пред Илинденското востание бугарската влада испратила окружно писмо до својот трговски агент во Битола против востанието. Кога трговскиот агент поканил неколкумина видни битолчани за да им го прочита окружното писмо од својот министер, тие го исмеале и му рекле:
„Ние сме Македонци и за нас не претставуваат ништо советите на некојси бугарски министер!“ (“Свиато Диало”, Ќустендил, 1903, стр. 267).
(ПРОДОЛЖУВА).
