На прво место Коментари

Европа без место на масата – поука од Букурешт 1913

Ацо Македон Крстески

Ацо Македон Крстески

Во 1913 година, во Букуреш, се одлучуваше за судбината на Македонија. Македонците немаа место на преговарачката маса, немаа сопствена меѓународно призната држава и немаа сила да ја спречат поделбата на својата татковина.

Македонија се бореше за слобода и самостојност, но интересите на соседните држави и тогашните големи сили надвладеаја над стремежите на македонскиот народ.

Сто и тринаесет години подоцна, светот повторно гледа како најмоќните државни челници разговараат за прашања што ја засегаат иднината на Европа.

На 19 ноември 2026 година, во кинескиот град Шенжен, се сретнаа Доналд Трамп, Владимир Путин и Си Ѓинпинг.

Тројца државни челници. Три светски сили. Ниту еден европски претставник.

А каде беше Европа?

Дали стариот континент денес почнува да чувствува како е кога други разговараат за твојата иднина, без тебе?

Сепак, постои суштинска разлика.

Македонија во 1913 година немаше сопствена држава и доволно сила да ја одбрани својата самостојност. Европа, пак, располага со огромна економска моќ, развиена индустрија, наука, институции и богатство.

Едно е кога немаш сила да ја одбраниш сопствената судбина, а сосема друго кога ја имаш, но не успеваш мудро да ја употребиш.

Како Европа дојде во ваква положба? Дали само поради промените во светот или и поради погрешните одлуки на сопствените државни раководства?

Со децении го градеше својот економски просперитет, но истовремено создаваше зависности чија цена денес станува сè поочигледна.

Зависност од увозна енергија. Заостанување во новите технологии. Недоволно развиени сопствени одбранбени капацитети и долгорочно потпирање на американската заштита.

Три стратешки слабости за чие продлабочување дел од одговорноста ја носат самите европски државни раководства.

Марио Драги, поранешниот претседател на Европската централна банка, во извештајот за европската конкурентност од 2024 година предупреди на високите енергетски трошоци, недоволните инвестиции и технолошкото заостанување.

Предупредувањата беа јасни. Но дали следуваа доволно решителни одлуки?

И тука доаѓаме до Македонија. Не само до онаа од 1913, туку и до денешната.

Македонија со децении настојува да стане рамноправна членка на Европската Унија. На тој пат прифати тешки отстапки, вклучително и промена на уставното име на државата.

Сега од неа се бара нова уставна измена, со која Бугарите би биле вклучени како посебна заедница.

Никој не ги оспорува нивните права. Тие треба да бидат почитувани, како и правата на секој друг човек.

Но тогаш се наметнува едно суштинско прашање.

Како е можно Европската Унија да бара уставно вклучување на Бугарите во Македонија, а да не покажува еднаква решителност за заштита на правата на Македонците во Бугарија, која веќе е нејзина членка?

Бугарските државни власти не признаваат постоење на посебно македонско национално малцинство на својата територија.

Проблемите со остварувањето на правата на македонските здруженија се документирани и во пресудите на Европскиот суд за човекови права. Комитетот на министри на Советот на Европа со години го следи нивното спроведување.

И покрај тоа, продолжуваат пречките за регистрација на здруженија што се залагаат за признавање на македонското малцинство.

Тоа не е само македонско тврдење, туку проблем документиран од европски институции.

Зарем тука не се отвора прашањето за двојните мерила?

Европската Унија се повикува на договорените обврски од 2022 година и бара Македонија да ги исполни. Но дали тоа ја ослободува од одговорноста доследно да ги штити човековите права и во сопствените земји членки?

Зарем правото на национално самоопределување, здружување и зачувување на сопствениот идентитет треба да зависи од тоа на која страна од границата живееш?

Не бараме посебни права за Македонците. Бараме исти права, исти мерила и исто достоинство.

Токму тука историската споредба добива дополнителна тежина.

Европските државни челници сè погласно бараат Европа самостојно да одлучува за својата иднина. Тоа е разбирливо и оправдано стремење.

Но како можат убедливо да го бранат тоа начело ако не покажуваат еднаква чувствителност за стремежите и правата на помалите народи?

Ова не е одбивање на европските вредности. Напротив, ова е барање тие доследно да се применуваат.

Правдата не смее да зависи од економската сила на државата, ниту еднаквоста од нејзиното членство во Европската Унија.

Не тврдам дека се подготвува нов Букурешки договор, ниту дека во Шенжен е договорена поделба на Европа.

Но дали светот повторно се движи кон поредок во кој најмоќните ќе имаат пресуден збор, додека останатите ќе се борат да бидат слушнати?

Македонците добро знаат колку болни и долготрајни можат да бидат последиците од таквиот однос.

Затоа денешните случувања се повод Европа да се погледне во историското огледало, да ги преиспита сопствените одлуки и односот кон народите што со години бараат рамноправно место во европското семејство.

Историјата не се повторува секогаш на ист начин. Понекогаш само ги менува улогите.

И затоа, на крај, две прашања до европските државни челници:

Кога најмоќните седнуваат на заедничка маса без вас, можете ли барем за миг да почувствувате како им било на Македонците во Букуреш во 1913 година?

И ако можете, зарем не е време да престанете да барате нови отстапки од Македонија, без да покажете еднаква решителност за почитување на правата на Македонците во самата Европска Унија?

Правдата што Европа ја бара за себе, мора да ја дава и на другите.

Најново од: На прво место Коментари

Филипче и СДС се обидуваат да креираат скандал таму каде што нема, постапката за Алта банка е јавна и транспарентна

СДС и Венко Филипче се обидуваат да креираат скандал таму каде што нема, во постапката за Алта банка, која е јавна и транспарентна. Тие продолжуваат со ширење неосновани обвинувања за Алта банка, обидувајќи се од редовна и транспарентна постапка за јавна аукција во јавноста да претстават непостоечки скандал. Фактите, се следни. Продажбата на над 95 […]

Една лага ќе им пропадне, а од СДС се тука експресно да смислат нова

Филипче и СДС продолжуваат со лагите и манипулациите за Алта банка, овој пат јавната аукција сакаат да ја претстават како тајна зделка СДС продолжува со ширење лажни, паушални и неосновани обвинувања и манипулации во врска со Алта банка. Откако им пропаднаа сите досегашни и не им успеа обидот за креирање страв и општа паника со […]

СОБОР НА СВЕТИ АРХАНГЕЛ МИХАИЛ – АРАНЃЕЛОВДЕН

21 ноември / 8 ноември Овој празник во народниот живот на Македонците е познат како Аранѓеловден и претставува една од позначајните семејни слави во македонската православна традиција. Свети Архангел Михаил во христијанското предание Името Михаил потекнува од еврејското име Михаел, што се толкува како „Кој е како Бог?“. Во Светото писмо Архангел Михаил е претставен […]

ВОВЕДЕНИЕ НА ПРЕСВЕТА БОГОРОДИЦА (ПРЕЧИСТА)

Воведението на Пресвета Богородица во храмот, во македонската народна и православна традиција познато и како Пречиста, е еден од големите Богородични празници во православното христијанство. Се празнува на 21 ноември според јулијанскиот календар, односно на 4 декември според грегоријанскиот календар. Во македонската православна традиција празникот е познат под името Пречиста или Воведение на Пресвета Богородица. […]

Кога се сака, речиси сè се може: Комерцијална банка влегува во трката за Алта банка Битола

Опис за главната слика: Илустративен колаж на Алта банка Битола и Комерцијална банка, изработен со ChatGPT во формат 3:2. Одлуката на Комерцијална банка да учествува на берзанската аукција е конкретен чекор кон изнаоѓање нов сопственик за битолската банка. На 30 ноември на Македонската берза ќе бидат понудени 95,336 отсто од нејзините акции. Премиерот Христијан Мицкоски […]

Македонија ја потврди поддршката за праведен и траен мир во Украина

На состанокот на Коалицијата на волните во Берлин беше нагласена потребата од заедничко дејствување на европските партнери и САД за завршување на војната. Македонска делегација, во која учествуваше и министерот за надворешни работи и надворешна трговија Тимчо Муцунски, присуствуваше на состанокот на Коалицијата на волните во Берлин, посветен на актуелната состојба во Украина и на […]

Во Полице откриен првиот споменик во Полска посветен на децата бегалци од Егејска Македонија кои не се вратија дома

Споменикот е дело на Петро Алексовски и е подигнат со поддршка на Фондот на холокаустот на Евреите од Македонија. Во полскиот град Полице денеска, 19 ноември 2026 година, беше откриен првиот споменик во Полска посветен на децата бегалци од Егејска Македонија кои не се вратија во родните краишта, туку го поминаа животот во Полска и […]

Јовановски: Евроинтеграцијата го смени односот на западните научници кон македонската историографија

Дел од западните научници што порано ја критикувале македонската историографија денес покажуваат поголемо разбирање за нејзините ставови, откако увиделе дека нивните критики се користат за политички цели. Ова го истакна историчарот Далибор Јовановски на конференцијата по повод 80 години од постоењето на Институтот за историја. Настаните поврзани со евроинтеграцијата на Македонија влијаеле врз начинот на […]

To top