ПРИДОНЕСОТ НА МАКЕДОНИЈА ВО СВЕТСКАТА ЦИВИЛИЗАЦИЈА
Oбидот за реорганизација на војската од страна на Александар во Суза, по завршените освојувања и нејзино пополнување со кадети од Персија, со цел создавање на една голема империјална армија, довело до искушение на националната гордост на македонските војници и офицери и до нивниот отпор. Сметајќи го тоа како акт на недисциплина, Александар во Опис крај Тигар, соб-раните Македонци ги потсетил што сториле за нив неговиот татко и тој. Алудирајќи на нивната свест, истовремено ги прекорил, велејќи им дека биле сточари и сиромашни, а дека сега се сатрапи (заштитници на области), генерали, адмирали и високи офицери. Дека тој живее под исти услови како и тие, дека работи сè што прават и тие, дека бил повеќепати ранет како и тие и дека добиле значајни одликувања и награди како него.
На оние кои ги дале животите за Македонија им се подигнати прекрасни споменици, семејствата им се згрижени и ослободени од давачки. На крај им рекол ако се бунат и ако сакаат да одат во татковината нека одат и да им кажат на сонародниците дека го напуштиле царот, кој како победници ве водел низ цела Персија и Индија, па преку Персискиот Залив до Суса, каде сте го напуштиле. По овие зборови на патриотизам и национална гордост, многу брзо дошло до помирување и Александар ги нарекол своите војници „роднини“ и сето тоа е прославено со гозба. Околу 10 000 војници се вратиле во Ма-кедонија со големи подароци, под команда на Александровиот генерал Кратер. Во пораката до својот намесник во Пела, генералот Антипатор, му препорачал на сите јавни игри, во театар, тие треба да имаат право да седат во првите редови, со венци на главата. Истотака одредил децата на загинатите во неговата служба, кои така станале сирачиња, да добијат трајна потпора (Плу-тарх, III, Алекс., 71).
Споменик во Суса
За високата национална свест истотака зборуваат и податоците за називите на многу градови кои ги изградиле Македонците низ целата Империја. Покрај градовите со лични имиња на македонските владетели, како што се Александрија (повеќе од 33 од Тракија до Индија), Антигонија, Селевкија, Антиохија и други, постојат и имиња на македонски градови: Пела, Бер, Амфупол, Едеса, Европа и сл., како и македонски области: Пиерија, Мигдонија итн., како и реки, на пример Аксија и други, а никако називи од елинскиот свет.
Што се однесува до Александар Македонски, тој сметал дека примарно бил крал на својот македонски народ и војска, која со акламација го избрала на своето собрание. Понатаму, ова го потврдува фактот дека заверката на писмата праќани во Европа е вршена со македонски печат (Wilcken, 1988, 275). Неговите мирнодопски свечени и воени носии истотака биле македонски. Потоа, официјален јазик во војската и администрацијата во целата Империја бил македонскиот јазик, неговиот прадедеовски „коине или Александров коине“. Покрај тоа, целата комуникација со светот, претставите и другите културни изразувања, се вршени на македонски јазик, кој бил и јазик на дипломатијата, сè до последната македонска кралица на Египет, Клеопатра VII.
Исто така, институциите кои ги поставил Александар, како што биле управувањето, судството и други, биле според македонската традиција, како и кралските, дворските, генералските и војничките обележја, униформите, правила на службата во мир и војна, изгледот на колониите во марш, правилата на војување и слично. Од многубројните историски податоци, интересен е и следниот, кој укажува на љубовта на големиот војсководец кон неговата татковина. Така, од освоените области околу Хималаите, Хиндукуш, Кабул и Равалпинди, ги собрал најдобрите и најголемите стада говеда и друг рогат добиток (биволи, кози и друго), па сите ги испратил во Македонија за да го унапреди стопанството. Тоа истото го сторил и со некои житарици, како што е оризот.
Дека грижливо била чувана свеста за припадноста кон единствениот македонски народ, сведочат и подоцнешните литерарни споменици и надгробни споменици на офицерите на Александар, кои го обележале своето потекло како „Македон“ или со етникон според градот. Тоа се податоци како „Македонец од Бореја“, или „Македонец од Европа“, „Македонец од Амфиполе“, „Македонец од Аретуса“ и слично. (Papazoglu, 1957, 40). Според истиот автор, слични сведоштва се наоѓаат и во IV и III век п.н.е. со натписи: Pellaios, Beroiaios, Aigaios, Miezeus и др. Покрај тоа, на надгробните споменици од IV век п.н.е. од Вергина, Халкидика, Пела и Каламото, можат да се видат првите македонски антропоними, како што се Никанор, Арпал, Парменион, Пердика, Филоксен, Птолемеј, Антигон, Филота, Ксенократ итн.
Антигон Досон (229-222), кој извршил реорганизација на својата држава, а која дотогаш имала племенско обележје, прв почнува да издава акти не само во свое има како „крал на Македонците Антигон“, туку и во свое име и во име на Македонците „крал Антигон и Македонците“.
Што се однесува до односот на свеста за различната националана припадност на Македонците, постојат многубројни историски сведоштва кои се веќе изнесени. Заради куриозитет, можат да се наведат кажувањата на Плутарх (III, Арат, 38), каде разликите во свеста меѓу Македонците и Елините никогаш не исчезнале, сè до римскиот период (Wilcken, 1988, 334). Покрај тоа, тоа се гледа и од реченицата „дека и најнезначителниот граѓанин на Спарта бил подостоен од првиот меѓу Македонците да си го направат водач оние кои макар и малку се грижат за племенитоста на елинскиот род“.
Продолжува
Пишуваат:
Академик Антоније Шкокљев-Дончо
Славе Николовски – Катин
