Во историјата на Македонија, постојат моменти кога еден натпис или еден ракопис зборуваат повеќе од долгите книги и анализи. Такви се Битолскиот натпис од XI век и Битолскиот триод од XII век – два сведоштва кои ни ја раскажуваат приказната за македонскиот јазик, култура и државност.
Битолскиот натпис е камена плоча, со кирилично писмо, поставена во времето на последните владетели на Самуиловата држава. Тој натпис не е само сув текст – тоа е глас на минатото што сведочи за една организирана држава, со свои територии, свои закони и своја самостојност. Јазикот што го користеле нашите предци во натписот не бил случаен: тоа бил старословенски со локални особености, јазик што ги поврзувал луѓето, го легитимирал владејачот и го создавал идентитетот на заедницата. Со други зборови, јазикот бил столбот на државата.
Но историјата не застанува со натписите на камен. Битолскиот триод е ракописен кодекс кој служел за богослужбените обреди и за календарот на црквата. Тој покажува дека во Битола се создавала и одржувала книжевната култура – на границата помеѓу глаголица и кирилица, старословенскиот јазик се развивал, се адаптирал и се пренесувал од генерација на генерација. Триодот е доказ дека македонската духовна и културна самосвест се развивала паралелно со државната, создавајќи континуитет кој стигнува до денес.
Што ни кажуваат овие два извора за нас денес?
Прво, дека македонскиот јазик никогаш не бил само средство за комуникација, туку бил носител на идентитет, на култура и на историска свест. Второ, дека македонската држава има корени длабоки и сведоштво за својата автономија уште од средновековието. И на крај, дека местата како Битола не биле само географски точки на мапата – тие биле културни и политички центри, каде јазикот, државата и духовноста се сплетувале во едно.
Во ерата на современите предизвици, кога често се расправа за идентитет и културно наследство, овие сведоштва нè потсетуваат дека историјата на Македонија е пишана со јазикот на народот и со делата на неговите предци.
Битола, со својот натпис и триод, останува вечен сведок на таа приказна – приказна за народ што знаел да зборува, да пишува и да гради своја држава.
МН
