Мане Јаковлески
СДС тврдеше дека со падот на Орбан, Мицкоски ќе остане без меѓународна поддршка, но новиот унгарски премиер не ја изолира Македонија – напротив, уште посилно го поддржува нејзиниот европски пат
Поддршката што новиот унгарски премиер Петер Маѓар ја изразува за европскиот пат на Македонија очигледно предизвика сериозна вознемиреност во Бугарија.
Но, по последните пораки од Будимпешта, се наметнува уште едно прашање:
Кој е повознемирен од поддршката на Маѓар за Македонија – Бугарија или Венко Филипче?
Петер Маѓар јавно порача дека Европската Унија не смее да ги заобиколува земјите од Западен Балкан, кои со години се наоѓаат во процесот на пристапување. Тој предупреди дека забрзаното отворање на европските врати за други кандидати, додека земјите од Балканот остануваат заглавени, испраќа погрешна и неправедна порака.
По разговорот со претседателката Гордана Сиљановска-Давкова, беше соопштено дека Маѓар уште посилно ќе застане зад Западен Балкан, дека целосно ја поддржува Македонија и дека членството на земјите од регионот во Европската Унија е неопходно за стабилноста и мирот на Балканот.
Таквата позиција предизвика реакции во Бугарија.
Спас Ташев од Бугарската академија на науките оцени дека изјавите на Маѓар „не се добра вест за Бугарија“. Ташев посочи дека бугарски европратеници го запознале унгарскиот премиер со позициите на Софија, но дека Маѓар и покрај тоа продолжил да ги повторува своите ставови за поддршка на Македонија и Западен Балкан.
Токму ова признание е најзначајно.
Петер Маѓар бил информиран за бугарската позиција, но не ја прифатил како единствена европска вистина. Не се приклучил кон политиката на притисоци врз Македонија и не ја претворил промената на власта во Унгарија во антимакедонска надворешна политика.
Напротив, продолжил јавно да се залага за забрзување на европскиот пат на Македонија.
Тоа е удар врз бугарското уверување дека секоја европска влада мора безусловно да ја следи политиката на Софија кон својот сосед.
Но, тоа истовремено е и политички непријатно за СДС и за Венко Филипче.
Што најавуваа СДС и Филипче?
По изборната победа на Петер Маѓар во Унгарија, СДС настојуваше да создаде впечаток дека промената во Будимпешта ќе значи политички удар врз Христијан Мицкоски и неговата влада.
Филипче тогаш тврдеше дека со поразот на Виктор Орбан се потврдило она што СДС го говорел подолго време. Тој порачуваше дека по Орбан и другите регионални лидери, „следен“ бил Мицкоски, а победата на Маѓар ја претставуваше како почеток на расплетот на политичките и деловните врски што, според него, ја поврзувале Владата во Скопје со поранешната унгарска власт.
СДС уште подиректно соопшти дека „Груевски и Мицкоски останаа без Орбан“ и дека ВМРО-ДПМНЕ останала без својот клучен сојузник во Будимпешта.
Партијата подоцна тврдеше дека демократската промена во Унгарија директно го загрозувала моделот на владеење на Мицкоски.
СДС очигледно очекуваше дека новата унгарска влада ќе воспостави студени односи со Владата на Христијан Мицкоски, дека ќе ја намали поддршката за Македонија или дека Будимпешта ќе се приклучи кон политичките притисоци врз Скопје.
Но, тоа не се случи.
Петер Маѓар може да води поинаква внатрешна политика од Виктор Орбан. Може да ги преиспитува договорите и одлуките на претходната унгарска власт. Но, кога станува збор за европската иднина на Македонија и на Западен Балкан, тој не ја презеде реториката на Софија, ниту ја претвори Македонија во непријател.
Напротив, јавно порача дека Македонија заслужува поддршка.
Затоа денес Филипче и СДС се соочуваат со непријатно прашање:
Што остана од нивните најави дека со доаѓањето на Петер Маѓар ќе се промени односот на Унгарија кон Владата на Христијан Мицкоски?
Наместо изолација на Македонија, добивме уште поотворена унгарска поддршка за нејзиното членство во Европската Унија.
Наместо Маѓар да ја прифати бугарската теза дека Македонија мора бесконечно да биде условувана, тој порача дека Западен Балкан не смее да биде заобиколен.
Наместо промената во Будимпешта да стане политичко оружје на СДС против Мицкоски, новата унгарска влада покажува дека државните интереси и поддршката за Македонија можат да бидат посилни од партиските комбинации.
Зошто поддршката за Македонија е „лоша вест“ за Бугарија?
Останува неодговорено основното прашање: зошто поддршката за европскиот пат на соседна Македонија би претставувала лоша вест за Бугарија?
Зошто стабилна, реформирана и европски интегрирана Македонија би ја загрозувала Софија?
Одговорот е дека дел од бугарската политичка и академска јавност не сака само Македонија да ги исполнува европските критериуми. Таа очекува Македонија да ја прифати и бугарската интерпретација на македонскиот јазик, историја и идентитет.
Тоа нема никаква врска со европските реформи.
Европската Унија официјално нагласува дека проширувањето треба да се заснова врз заслуги, кредибилни реформи и напредокот на секоја земја кандидат. Претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, на 5 јуни 2026 година повтори дека пристапувањето на Западен Балкан останува приоритет и дека процесот треба да се темели врз заслуги и веродостојни реформи.
Реформите значат владеење на правото, независно судство, борба против корупцијата, функционални институции и економски напредок.
Реформа не е промена на сопствената историја по барање на соседот.
Реформа не е откажување од македонскиот идентитет.
Реформа не е прифаќање дека македонскиот јазик е нешто друго од она што Македонците знаат дека е.
Добрососедството треба да значи заемно почитување, а не право на посилниот да поставува еднострани услови.
Пријателството не се гради со вето.
Европската интеграција не може да биде механизам преку кој една земја членка ќе определува како соседниот народ треба да се именува, како треба да ја толкува сопствената историја и што треба да пишува во своите учебници.
Тоа не е европска практика. Тоа е злоупотреба на членството во Европската Унија за остварување национални цели.
Европа не е должна да ја следи Софија
Изјавите на Петер Маѓар покажуваат дека не сите во Европа се подготвени да ја прифатат бугарската политика кон Македонија.
Бугарија може да ги изнесува своите ставови, но нема право да очекува тие автоматски да станат ставови на цела Европа.
Софија не може бесконечно да ја блокира Македонија, а истовремено да тврди дека го поддржува нејзиното членство во Европската Унија.
Не може да зборува за добрососедство, а секоја поддршка за Македонија да ја доживува како закана.
И СДС не може победата на Петер Маѓар да ја претставува како свој политички триумф над Мицкоски, а потоа да молчи кога истиот Маѓар отворено ја поддржува Македонија и не ја прифаќа бугарската политика на блокади.
Затоа прашањето останува:
Кој е повознемирен од политиката на Петер Маѓар – Бугарија, затоа што не успеа да го убеди да ја следи нејзината линија, или Филипче, затоа што не се оствари неговото очекување дека промената во Унгарија ќе ја изолира Владата на Христијан Мицкоски?
