Култура и туризам

Театарски времеплов (1914-1994)

teatar1

3 февруари 1914 – пожар во театарската зграда во Скопје

teatar1На 3 февруари 1914, штотуку адаптираната зграда на некогашниот турски театар во Скопје изгоре до темел. Славниот српски комедиограф Бранислав Нушиќ, основач на првиот постојан професионален театар во Скопје, кој беше инаугуриран непосредно пред тоа (на 27 декември 1913, со изведбата на колажната програма во која доминираше дел од пиесата Цар Душан, фрагмент од квазиисториската мелодрама Крунисување на Душана – 16 април 1346 во Скопје од Милош Цветиќ), не се откажува од реализација на својот проект. Успевајќи повторно да ја добие поддршката од надлежното белградско министерство, тој и неговиот ансамбл продолжуваат да ги играат своите претстави на повеќе локации во Скопје, но и на турнеите по околните места. Едновремено, во центарот на градот (денешниот плоштад Македонија) забрзано се подига импровизирана дрвена зграда, наречена Театарска арена.

1924 – интензивен театарски живот во Штип

teatar2На иницијатива на група штипски интелектуалци, есента 1923 во Штип е формирано Штипско театарско друштво, во чиишто рамки веќе следната година (1924) ќе биде формирана и театарска школа. Основач на друштвото е гимназискиот професор Душан Будимировиќ, којшто, во текот на три клучни години (1923-1926) ќе се потврдува и како режисер на голем број драмски претстави.

1924 – формиран Балетски кор во Скопје

teatar3За потребите на оперетските изведби, мошне популарни кај тогашната публика, управникот на тогашното Народно позориште во Скопје Радивое Караџиќ формира мал балетски кор. Оваа иницијатива, можеби, може да се смета за почеток на балетската традиција во Скопје.

27 јуни 1944 – Формирана партизанска група „Кочо Рацин“

teatar4На планината Караорман, формирана е Културно-просветна група „Кочо Рацин“. До ослободувањето на Македонија, членовите на оваа група ќе се движат со партизанските единици, изведувајќи различни приредби со пропаганден карактер. Групата ја раководи Владо Малески.

14 ноември 1944 – симболично формирање на професионален театар во Битола

teatar5На сцената на градскиот театар, дел од членовите на партизанската културно-просветна група „Кочо Рацин“ ја играат агитката на Владо Малески „Петтоимениот Ѓоре“. Претставата ја режира нејзиниот протагонист, исполнител на насловната ролја Димче Стефановски. Оваа дата се смета за дата на формирање на денешниот Народен театар Битола.

20 декември 1944 – прва јавна драмска изведба на идниот МНТ

teatar6Во киното „Уранија“ (денес кино „Култура“) во Скопје, група актери кои наскоро и официјално ќе станат членови на ансамблот на идниот МНТ, ја изведува своја прва јавна претстава: едночинка на словенечкиот писател Матјаж Клопчич под наслов „Еден е патот“. Претставата ја режира Димитар Ќостаров.

25 мај 1954 – праизведба на првата македонска опера „Гоце“

teatar7Оперскиот ансамбл на МНТ триумфално ја изведува првата македонска опера „Гоце“, чиј композитор е Кирил Македонски, а либретист поетот Венко Марковски, кој за потребите на оперската изведба ја прилагодил својата три години порано одиграна драма.

Диригент е Тодор Скаловски, режисер Петре Прличко, а во насловната ролја настапува првенецот на Операта Јордан Митровски.

1964, Скопје: формиран алтернативен театар

Група театарски занесеници го формира алтернативниот непрофесионален театар именуван како НЕ-ТЕАТАР КАКТУС. Негови членови-основачи се Владимир Милчин, Слободан Унковски, Димче Мешковски, Русомир Богдановски, Аљоша Руси, Виолета Џолева, Васил Ќортошев, Наум Пановски, Мартин Панчевски…

17 јули 1964 – прва драмска претстава на Охридско лето

teatar8Охрид: Замислен, во почетокот, како летна музичка манифестација, фестивалот Охридско лето добива и своја драмска програма. Прва драмска претстава одиграна во рамките на фестивалот е комедијата „Како што милувате“ од Вилијам Шекпсир, изведена од драмскиот ансамбл на МНТ во режија на Димитар Ќостаров.

26 декември 1974 – деби на Горан Стефановски

teatar9На сцената на Драмски театар и во режија на Слободан Унковски, праизведена е првата пиеса на Горан Стефановски, народна фантазија со пеење пишувана по мотивите на Марко Цепенков, а насловена според името на својот протагонист – „Јане Задрогаз“. Претставата доживува успех рамен на триумф, не само во Македонија туку и на многубројните гостувања во странство.

9 октомври 1974 – отворена новоизградената зграда на Театарот на народностите во Скопје

teatar10На сцената на новоизградената зграда на Театарот на народностите во Скопје, ансамблот на Албанската драма ја игра претставата „Вучјак“, според текстот на Мирослав Крлежа, во режија на Мирко Стефановски. Со оваа претстава свечено е промовиран првиот новоизграден театарски објект во Скопје по 1945 година (зградите на Драмски театар и на Стариот објект на МНТ, изградени 1965, по својата структура се монтажни).

teatar118 јануари 1974 – критичарско деби на Лилјана Мазова

На културната страница на „Нова Македонија“, дотогашната новинарка на овој весник ја објавува и своја прва театарска критика. Нејзиниот предмет е претставата на Драмски театар „Најголемиот подвиг на Витезот Сукало“, во режија на Борко Зафировски. Во текот на следниве три децении, Мазова ќе се профилира, но и етаблира како најагилна и највлијателна театарска критичарка кај нас.

15 октомври 1994 – праизведба на „Буре барут“

teatar12Драмскиот ансамбл на МНТ, предводен од режисерот Сашо Миленковски, ја праизведува култната драма на Дејан Дуковски „Буре барут“. Интересно е што оваа драма симболички го најавува подоцнежниот доминантен тренд наречен Нова европска драма (или: драма на крв, пот и сперма). Од 1995 до 2000 овој текст на Дуковски ќе биде преведен на петнаесеттина јазици и ќе доживее голем број изведби во евсропските земји и во САД.

Извор: Институт за театрологија при ФДУ

Најново од: Култура и туризам

Неолитска култура на Централниот Балкан и на Егејот

Во Тесалија, под името Сескло или прото-сескло, културата по локалитетот покрај Volos, потоа уште Pirosasos, па Ahilon, Agrissa, Otzaki, Sufli и Tsani култури. Следат културите: Elatia во Фокида, Heronea во Беотија, Nea Makri во Атика, Корин, Спарта и Лерна на Пелопонез, Knos и Kato лерапетра на Крит, Amorgos, Lemnos итн. на егејските острови. Археолошките наоди […]

Асеманово евангелие е средновековен македонски книжевен споменик

На фотографијата се гледаат два столба со глаголски текст и големи црвени иницијали. Страницата е дело на калиграфот Георги Гоце Дуртаноски, кој со својот препис го доближува до денешниот читател изгледот на еден од најстарите зачувани словенски ракописи – Асемановото евангелие. Глаголски ракопис од X–XI век Асемановото евангелие е напишано на старословенски јазик со обла […]

„Св. Преображение“ во Зрзе – од пештерните испосници до средновековниот иконопис

На врвот на бигорната карпа западно од прилепското село Зрзе се издига манастирската црква „Св. Преображение“. Под неа, по падините на карпата, се зачувани остатоци од монашка населба чии почетоци археолозите ги датираат кон крајот на IX век. Кога во XIV век била подигната црквата на горното плато, во пештерите под неа веќе со векови […]

Ангелот од Курбиново и загатката за непознатиот ктитор

Опис од приложената фотографија: Западната фасада на црквата „Свети Ѓорѓи“ во Курбиново, Преспа. На падините над Преспанското Езеро, кај селото Курбиново, стои еднокорабната црква „Свети Ѓорѓи“. Зад нејзината едноставна камена фасада е зачуван еден од највпечатливите фрескоживописи од крајот на XII век. Меѓу насликаните ликови, погледот најдолго се задржува на архангелот Гаврил. Наборите на неговата […]

Манастирот „Св. Рожденство на Пресвета Богородица“ во Согле

На околу три километри од селото Согле, во шумскиот предел на Азот, се наоѓа манастирот „Св. Рождество на Пресвета Богородица“. Комплексот е на територијата на Општина Чашка, на околу 30 километри југозападно од Велес. Од селото до манастирот води земјен пат. Манастир изграден со помош на околните села За почетоците на манастирот има малку пишани […]

Марко Цепенков – човекот што го зачува македонското народно богатство од заборав

На 7 ноември 1829 година е роден Марко Цепенков, еден од најзначајните македонски собирачи на народни умотворби, писатели и етнографи. Со својата долгогодишна и посветена работа оставил непроценливо наследство за македонската култура, јазик и народна традиција. Неговата собирачка дејност започнала во 1856–1857 година, поттикната од учителот и преродбеник Димитар Миладинов. Средбата со Миладинов му дала […]

Стенчевска тврдина и Тумба: богато археолошко наследство во Полог

Колаж од археолошки цртежи на монети, накит и други предмети пронајдени во Стенчевската тврдина.   Над селото Стенче се издигаат остатоците од стар утврден град, а во неговата околина се наоѓа неолитска населба чии почетоци се поврзуваат со животот на овој простор пред околу 8.000 години. Заедно, овие локалитети сведочат за богатото културно и историско […]

Ланга и Голо Брдо – камени кули, планински предели и културно наследство што заслужува да се открие

Камените куќи на Ланга, природните убавини на нејзината околина и богатата традиција на Голо Брдо во кое културата и природата се доживуваат заедно. Ланга, на албански Llangë, административно припаѓа на единицата Стеблево во општина Либражд. Селото привлекува внимание со својата положба меѓу шумите и карпестите падини, но особено со впечатливите камени градби што му даваат […]

To top