Култура и туризам

Ангелот од Курбиново и загатката за непознатиот ктитор

Опис од приложената фотографија: Западната фасада на црквата „Свети Ѓорѓи“ во Курбиново, Преспа.

На падините над Преспанското Езеро, кај селото Курбиново, стои еднокорабната црква „Свети Ѓорѓи“. Зад нејзината едноставна камена фасада е зачуван еден од највпечатливите фрескоживописи од крајот на XII век. Меѓу насликаните ликови, погледот најдолго се задржува на архангелот Гаврил. Наборите на неговата облека се развеваат, телото му е наведнато напред, а стапалата како да го довршуваат чекорот кон Богородица. Повеќе од осум века по сликањето, сè уште изгледа како штотуку да пристигнал.

Ангелот во движење

Гаврил е дел од Благовештението, композиција насликана во олтарниот простор. Според евангелскиот расказ, архангелот ѝ ја соопштува на Богородица веста дека ќе го роди Исус Христос. Курбиновскиот зограф го доловил мигот на пристигнувањето со издолжената фигура, со наклонот на телото и со линиите на облеката што го следат чекорот. Таа живост се препознава и во другите фрески во храмот, каде што гестовите и држењето на телото ја пренесуваат драматиката на сцената.

Ликот на Гаврил одамна излегол од рамките на црквата. Неговиот приказ е главниот мотив на задната страна на македонската банкнота од 50 денари. Така, многумина се сретнале со ангелот од Курбиново уште пред да го видат храмот над Преспа.

Датумот што го открил еден натпис

За средновековен живопис ретко се знае точниот ден кога започнала работата. Курбиново го зачувало тој податок. Во 1958 година, при конзерваторски зафати, во северниот дел на олтарот бил откриен натпис на фреската „Чесна трпеза“. Според него, живописувањето започнало на 25 април 1191 година, во времето на византискиот цар Исак II Ангел. Со откритието завршила долгата расправа за староста на фреските.

Кој го нарачал живописот?

На западната фасада се зачувани фрагменти од ктиторската композиција. Истражувачите во оштетените фигури ги препознаваат царот Исак II Ангел, царицата Маргарита и, најверојатно, охридскиот архиепископ Јован Каматир. Меѓу нив е и ликот на дарителот, чие име и денес останува загатка. Неговото место во композицијата, покрај царската двојка и архиепископот, отвора можност да станувало збор за човек од високите кругови на тогашното општество. Зачуваниот дел од фреската остава простор за различни толкувања на неговиот идентитет.

Како храмот ги преживеал вековите

Се претпоставува дека црквата била напуштена во XVII век. Во XIX век повторно била забележана и претрпела градежни промени. При обновата на дрвениот таван биле оштетени делови од фреските, а во XX век следувале повеќе конзерваторски зафати за заштита на храмот и на живописот. Во 2020 година „Свети Ѓорѓи“ во Курбиново била внесена на Пробната листа на светското наследство на УНЕСКО.

Во септември 2026 година завршила конзервацијата на надворешните ѕидни слики. Европскиот центар за византиски и поствизантиски споменици го реализирал проектот во соработка со македонското Министерство за култура и со стручниот тим на Завод и музеј – Битола. Резултатите биле претставени при официјалната посета на храмот на 9 октомври.

Курбиново го зачувало денот кога зографите почнале да работат, а името на човекот што ја нарачал нивната работа сè уште се бара. Од неа останал и оној чекор на Гаврил кон Богородица, фатен во мигот пред да ја изговори веста.

 

Најново од: Култура и туризам

Неолитска култура на Централниот Балкан и на Егејот

Во Тесалија, под името Сескло или прото-сескло, културата по локалитетот покрај Volos, потоа уште Pirosasos, па Ahilon, Agrissa, Otzaki, Sufli и Tsani култури. Следат културите: Elatia во Фокида, Heronea во Беотија, Nea Makri во Атика, Корин, Спарта и Лерна на Пелопонез, Knos и Kato лерапетра на Крит, Amorgos, Lemnos итн. на егејските острови. Археолошките наоди […]

Асеманово евангелие е средновековен македонски книжевен споменик

На фотографијата се гледаат два столба со глаголски текст и големи црвени иницијали. Страницата е дело на калиграфот Георги Гоце Дуртаноски, кој со својот препис го доближува до денешниот читател изгледот на еден од најстарите зачувани словенски ракописи – Асемановото евангелие. Глаголски ракопис од X–XI век Асемановото евангелие е напишано на старословенски јазик со обла […]

„Св. Преображение“ во Зрзе – од пештерните испосници до средновековниот иконопис

На врвот на бигорната карпа западно од прилепското село Зрзе се издига манастирската црква „Св. Преображение“. Под неа, по падините на карпата, се зачувани остатоци од монашка населба чии почетоци археолозите ги датираат кон крајот на IX век. Кога во XIV век била подигната црквата на горното плато, во пештерите под неа веќе со векови […]

Манастирот „Св. Рожденство на Пресвета Богородица“ во Согле

На околу три километри од селото Согле, во шумскиот предел на Азот, се наоѓа манастирот „Св. Рождество на Пресвета Богородица“. Комплексот е на територијата на Општина Чашка, на околу 30 километри југозападно од Велес. Од селото до манастирот води земјен пат. Манастир изграден со помош на околните села За почетоците на манастирот има малку пишани […]

Стенчевска тврдина и Тумба: богато археолошко наследство во Полог

Колаж од археолошки цртежи на монети, накит и други предмети пронајдени во Стенчевската тврдина.   Над селото Стенче се издигаат остатоците од стар утврден град, а во неговата околина се наоѓа неолитска населба чии почетоци се поврзуваат со животот на овој простор пред околу 8.000 години. Заедно, овие локалитети сведочат за богатото културно и историско […]

Марко Цепенков – човекот што го зачува македонското народно богатство од заборав

На 7 ноември 1829 година е роден Марко Цепенков, еден од најзначајните македонски собирачи на народни умотворби, писатели и етнографи. Со својата долгогодишна и посветена работа оставил непроценливо наследство за македонската култура, јазик и народна традиција. Неговата собирачка дејност започнала во 1856–1857 година, поттикната од учителот и преродбеник Димитар Миладинов. Средбата со Миладинов му дала […]

Ланга и Голо Брдо – камени кули, планински предели и културно наследство што заслужува да се открие

Камените куќи на Ланга, природните убавини на нејзината околина и богатата традиција на Голо Брдо во кое културата и природата се доживуваат заедно. Ланга, на албански Llangë, административно припаѓа на единицата Стеблево во општина Либражд. Селото привлекува внимание со својата положба меѓу шумите и карпестите падини, но особено со впечатливите камени градби што му даваат […]

Свети Нестор – празник на верата, народните верувања и есенското садење

Меѓу празниците што ја поврзуваат духовната традиција со секојдневниот живот на македонскиот народ е и празникот на светиот маченик Нестор Солунски. Неговиот спомен, кој се празнува на 9 ноември, ден по Митровден, во одделни македонски краишта е проследен со обичаи за заштита на житото, садење овошки и почитување на мајсторскиот труд. Именден на овој ден […]

To top