Култура и туризам

„Св. Преображение“ во Зрзе – од пештерните испосници до средновековниот иконопис

На врвот на бигорната карпа западно од прилепското село Зрзе се издига манастирската црква „Св. Преображение“. Под неа, по падините на карпата, се зачувани остатоци од монашка населба чии почетоци археолозите ги датираат кон крајот на IX век. Кога во XIV век била подигната црквата на горното плато, во пештерите под неа веќе со векови се одвивал монашки живот.

Како се живеело во карпата

Со археолошките истражувања во 2008 и 2009 година биле евидентирани 48 просторни целини и остатоци од уште 17 објекти. На седумте нивоа на карпата имало испоснички ќелии, места за осамена молитва, работилници и зарамнети површини што ги поврзувале деловите на населбата. За своите живеалишта монасите ги приспособувале природните вдлабнатини во бигорот. Во некои испосници имало посебен простор за живеење и посебно место за ракоделие. Трагите од печки, огништа и работни површини покажуваат како бил уреден тој дел од нивното секојдневие.

Во карпата имало и пештерни цркви. Покрај централната пештерна црква, археолозите утврдиле остатоци од мал параклис и три простории за осамена молитва на повисоко ниво. Дел од испосниците продолжиле да се користат и по изградбата на црквата на врвот. Кон крајот на XV век животот на падините почнал да замира, а монашките активности постепено се пренесувале на горното плато.

Црквата на монахот Герман

Натписот над некогашниот јужен влез го посочува монахот Герман како ктитор на црквата, чиј најстар дел потекнува од средината на XIV век. Кон првобитната еднокорабна градба подоцна била доградена западната припрата, живописана во 1368–1369 година. Од најраниот живопис во самата црква се зачувани фрагменти во долниот дел на олтарот. Во XVI век во Зрзе работел и зографот Онуфриј, чиј живопис е застапен во манастирската црква и во „Св. Никола“, манастирскиот метох во селото.

Двете икони од зрзескиот иконостас

Митрополитот Јован и неговиот брат, јеромонахот Макариј, се грижеле за манастирот и оставиле две дела што денес се чуваат во Музејот на Македонија во Скопје. Јован во 1394 година ја насликал иконата „Исус Христос Спасител и Животодавец“, во која се издвојува монументалната Христова фигура. Во 1422 година Макариј ја насликал „Богородица Пелагонитиса“, почитувана како чудотворна во црковната традиција. Двете икони, насликани во растојание од 28 години, му припаѓале на истиот манастирски иконостас.

Најново од: Култура и туризам

Неолитска култура на Централниот Балкан и на Егејот

Во Тесалија, под името Сескло или прото-сескло, културата по локалитетот покрај Volos, потоа уште Pirosasos, па Ahilon, Agrissa, Otzaki, Sufli и Tsani култури. Следат културите: Elatia во Фокида, Heronea во Беотија, Nea Makri во Атика, Корин, Спарта и Лерна на Пелопонез, Knos и Kato лерапетра на Крит, Amorgos, Lemnos итн. на егејските острови. Археолошките наоди […]

Асеманово евангелие е средновековен македонски книжевен споменик

На фотографијата се гледаат два столба со глаголски текст и големи црвени иницијали. Страницата е дело на калиграфот Георги Гоце Дуртаноски, кој со својот препис го доближува до денешниот читател изгледот на еден од најстарите зачувани словенски ракописи – Асемановото евангелие. Глаголски ракопис од X–XI век Асемановото евангелие е напишано на старословенски јазик со обла […]

Ангелот од Курбиново и загатката за непознатиот ктитор

Опис од приложената фотографија: Западната фасада на црквата „Свети Ѓорѓи“ во Курбиново, Преспа. На падините над Преспанското Езеро, кај селото Курбиново, стои еднокорабната црква „Свети Ѓорѓи“. Зад нејзината едноставна камена фасада е зачуван еден од највпечатливите фрескоживописи од крајот на XII век. Меѓу насликаните ликови, погледот најдолго се задржува на архангелот Гаврил. Наборите на неговата […]

Манастирот „Св. Рожденство на Пресвета Богородица“ во Согле

На околу три километри од селото Согле, во шумскиот предел на Азот, се наоѓа манастирот „Св. Рождество на Пресвета Богородица“. Комплексот е на територијата на Општина Чашка, на околу 30 километри југозападно од Велес. Од селото до манастирот води земјен пат. Манастир изграден со помош на околните села За почетоците на манастирот има малку пишани […]

Марко Цепенков – човекот што го зачува македонското народно богатство од заборав

На 7 ноември 1829 година е роден Марко Цепенков, еден од најзначајните македонски собирачи на народни умотворби, писатели и етнографи. Со својата долгогодишна и посветена работа оставил непроценливо наследство за македонската култура, јазик и народна традиција. Неговата собирачка дејност започнала во 1856–1857 година, поттикната од учителот и преродбеник Димитар Миладинов. Средбата со Миладинов му дала […]

Стенчевска тврдина и Тумба: богато археолошко наследство во Полог

Колаж од археолошки цртежи на монети, накит и други предмети пронајдени во Стенчевската тврдина.   Над селото Стенче се издигаат остатоците од стар утврден град, а во неговата околина се наоѓа неолитска населба чии почетоци се поврзуваат со животот на овој простор пред околу 8.000 години. Заедно, овие локалитети сведочат за богатото културно и историско […]

Ланга и Голо Брдо – камени кули, планински предели и културно наследство што заслужува да се открие

Камените куќи на Ланга, природните убавини на нејзината околина и богатата традиција на Голо Брдо во кое културата и природата се доживуваат заедно. Ланга, на албански Llangë, административно припаѓа на единицата Стеблево во општина Либражд. Селото привлекува внимание со својата положба меѓу шумите и карпестите падини, но особено со впечатливите камени градби што му даваат […]

Свети Нестор – празник на верата, народните верувања и есенското садење

Меѓу празниците што ја поврзуваат духовната традиција со секојдневниот живот на македонскиот народ е и празникот на светиот маченик Нестор Солунски. Неговиот спомен, кој се празнува на 9 ноември, ден по Митровден, во одделни македонски краишта е проследен со обичаи за заштита на житото, садење овошки и почитување на мајсторскиот труд. Именден на овој ден […]

To top