Македонска Нација
На 2 август 1903 година пламна големото македонско востание, познато како Илинденско востание. Тоа претставува славна епопеја во револуционерната борба на македонскиот народ и израз на неговиот незадржлив стремеж кон слобода и независност. Во него дојдоа до израз вековните стремежи на Македонците за национално ослободување и остварување на своите државотворни традиции.
Овој стремеж делумно ќе се оствари на Вториот Илинден – на 2 август 1944 година, кога во манастирот „Св. Отец Прохор Пчински“, на Првото заседание на АСНОМ, беше возобновена македонската држава.
Илинден 1903 година значеше многу и за своето време и за иднината на македонскиот народ. Македонците никогаш не го заборавија Илинден, ниту своите предци кои со крв ја испишаа поновата македонска историја. Не ги заборавија ниту по 1913 година, кога Македонија беше распарчана, а новите поробители се обидуваа да го избришат секој спомен за Крушевската Република и за македонските корени.
Големината на историските настани се мери според нивната трајност во колективната меморија на еден народ. Македонскиот народ ги памети двата Илиндена – оној од 1903 и оној од 1944 година. Памети дека големите и малите македонски дејци застанаа во првите редови на борбата на својот народ. Го памети масовниот хероизам на стотиците и илјадниците македонски синови и ќерки кои ги положија своите животи за слободата на татковината.
Илинденското востание, со својата масовност, еланот и храброста што ги покажа македонскиот народ во текот на тримесечните нерамноправни борби, го изненади светот. Единството и сплотеноста на народот особено дојдоа до израз во одбраната на Крушевската Република, родена во огнот на револуцијата.
Сепак, турските злосторства и масакри, опожарените села и колоните бегалци не ги поттикнаа големите сили да интервенираат и да придонесат за решавање на македонското прашање.
За разлика од политичарите, интелигенцијата и обичниот народ во Европа со симпатии ги следеа настаните во Македонија. На масовни митинзи се бараше заштита на населението и решавање на македонското прашање. Беше осудувана пасивноста на европските влади и се бараше преземање итни чекори за спречување на злосторствата и создавање автономна Македонија.
Во резолуцијата од големиот собир одржан во англискиот град Ридинг, меѓу другото, се вели: „Изразувајќи ја нашата голема симпатија спрема Македонците во нивните страшни маки, ние жалиме што како нација не сме ослободени од одговорноста и вината.“
Многумина ѝ се восхитуваа на храброста и пожртвуваноста на македонските востаници, но интересите на големите сили и игрите на балканските држави не дозволија да се остварат идеалите на македонскиот народ.
Во зборникот „Британски документи за историјата на Македонија (1901–1904)“ е забележана изјавата на тогашниот британски генерален конзул во Солун, А. Билиоти, кој за македонските борци вели: „Тие ни покажаа како треба да се бориме и да умреме за слободата, светол пример што е вреден да се имитира. Така треба и ние да се бориме, да ја браниме нашата нација и нејзината слобода.“
Иако Македонија беше распарчана со Букурешкиот договор од 1913 година, борбата на Македонците за слобода не престана во ниту еден од нејзините делови. Илинденското востание стана идеал и непресушен извор на вдахновение за идните поколенија во Вардарска, Пиринска и Егејска Македонија.
Во текот на Втората светска војна Македонците веруваа дека дошло времето да се исполнат заветите на Гоце Делчев, Јане Сандански, Димо Хаџи Димов и на илјадниците херои од илинденската епопеја – да се извојува слободата и да се создаде сопствена македонска држава.
Македонскиот народ активно учествуваше во антифашистичката борба. Како резултат на таа борба, на 2 август 1944 година, на Првото заседание на АСНОМ, беше возобновена македонската држава, но само на еден дел од нејзината географска и етничка територија.
Со влегувањето во југословенската федерација се отвори можност за обединување на Народна Република Македонија и Пиринска Македонија. Но големите сили и претендентите кон Македонија повторно го спречија обединувањето и целосното исполнување на илинденскиот идеал.
И покрај сите обиди насочени против македонскиот народ, идеалот на Илинден никој не може да го згасне. Тој продолжува да гори во срцата на Македонците. Сè додека тие срца чукаат, ќе живеат Илинден, македонската држава и вечниот стремеж кон слобода, единство и достоинство.
Честит Илинден и да ни е вечна Македонија!
