Акт од 28 ноември 1916 година, посочен во извештаите за тврдењето на Горан Благоев, наведува 84 црковни старини од Охрид испратени на „привремено чување“ во Софија — меѓу нив и сребрена кутија со моштите на света Матрона, попишана како сопственост на градот Охрид.
Бугарија ѝ предала на Грција и охридска реликвија во размената за останките на цар Самуил
Моштехранилницата на света Матрона, поврзана со охридската „Богородица Перивлепта“, според бугарскиот историчар завршила во музејот во Солун. Софија и Атина треба да објаснат што точно размениле и од каде потекнуваат предадените предмети.
Размената меѓу Бугарија и Грција за посмртните останки што му се припишуваат на цар Самуил отвори сериозно прашање за судбината на црковното богатство од Охрид. Бугарскиот историчар и новинар Горан Благоев тврди дека меѓу реликвиите што Бугарија ѝ ги предала на Грција се наоѓа и моштехранилница на света Матрона од Охридската архиепископија. Тврдењето го изнел и во интервју за Бугарското национално радио на 3 октомври.
Кој е Горан Благоев?
Горан Благоев е бугарски новинар, историчар и документарист, познат по обработката на црковни и историски теми. Бил автор и водител на емисијата „Вера и општество“ на Бугарската национална телевизија до декември 2020 година. Тој е и автор на документарниот филм „Островот на цар Самуил“, посветен на откривањето на гробот што му се припишува на владетелот на островот Свети Ахил во Преспа.
Неговото тврдење затоа има тежина како јавно поставено прашање од човек што се занимава со оваа тематика.
Што договориле Бугарија и Грција?
Според грчкото Министерство за култура, на 29 септември 2026 година бил потпишан меморандум за заемно предавање историски реликвии. Грција се обврзала да ги предаде останките што му се припишуваат на цар Самуил, заедно со други човечки останки пронајдени во саркофазите во базиликата „Свети Ахил“ во Преспа.
Бугарија, од своја страна, предава 48 црковни реликвии, кои според грчкото соопштение потекнуваат од манастирите „Богородица Икосифиниса“ и „Свети Јован Претеча“ и од Митрополијата на Сер и Нигрита. Предметите биле однесени во Софија во 1917 година, за време на Првата светска војна. Официјалната формулација на договорот е заемно предавање, односно депонирање на предмети од историско значење.
Што покажува Благоев во видеото?
Во видеоснимката што се споделува на социјалните мрежи, Благоев покажува страница од публикација со фотографија на моштехранилницата на света Матрона. Во титловите на разговорот тој го посочува наведувањето на „Света Богородица“ и Охрид во описот на предметот и тврди дека моштехранилницата денес се наоѓа во музејот во Солун.
Тој бара објаснување зошто реликвија поврзана со Охридската архиепископија е вклучена меѓу предметите предадени на Грција. Неговата забелешка се однесува на потеклото: предмет од Охрид не може едноставно да биде претставен како предмет од манастир во денешна Грција без документација што го објаснува тоа.
Благоев предупредува и дека јавната еуфорија околу пренесувањето на останките на Самуил не треба да ги потисне прашањата што точно е дадено во замена.
Охридската ризница и документот од 1916 година
Според објавените извештаи, спорниот предмет е сребрена кутија со моштите на света Матрона, поврзана со црквата „Богородица Перивлепта“ во Охрид, каде што се чувало богатство од ризницата на Охридската архиепископија.
Во тие извештаи се посочува акт од 28 ноември 1916 година, составен во Охрид, за црковни старини спакувани и испратени на „привремено чување“ во Софија тврди Горан Благоев . Списокот содржел 84 предмети, а под број 10 била наведена голема сребрена кутија со моштите на света Матрона. Според пренесената содржина, попишаните старини биле означени како сопственост на градот Охрид.
Македонија треба да побара официјално појаснување
Македонските надлежни институции, охридските установи за заштита на културното наследство и Македонската православна црква – Охридска архиепископија треба да побараат официјално појаснување од Софија и Атина.
Судбината на охридското духовно богатство заслужува јавен, документиран одговор. Предметите однесени на „привремено чување“ не смеат да исчезнат од историската меморија на местото од кое потекнуваат.
