Ламбе Арнаудов
Само водата и каузата секогаш го наоѓаат својот пат
Јуни 1962 година. Последните денови пред летниот распуст, а истовремено и последниот час по географија – време за сведување на оценките.
На мое големо изненадување, учителката ме крена мене и ми постави прашање со кое, како што рече, требаше да ги расчисти дилемите околу мојата конечна оценка.
Марга, така се викаше, беше извонреден педагог и одличен познавач на својот предмет. Природно авторитетна, елегантна, секогаш уредна, строга, но бескрајно праведна.
Особено препознатлив беше еден необичен детаљ од нејзината беспрекорно уредна гардероба. И зиме и лете носеше облека со долги ракави, завртени до лактите, а под левиот ракав секогаш чуваше шамивче – марама.
Нејсе, прашањето што ми го постави беше едноставно и навидум многу лесно:
– Кои се најпознатите географски особености на градот Крушево?
Колку што беше едноставно прашањето, стопати беше посложен мојот одговор.
– Крушево е познато по многу географски особености, но кај нас и во целиот свет најмногу е познато по тоа што таму извира реката Илинден.
Во одделението настана општа смеа и чудење. Само Марга остана совршено прибрана и мирна, а потоа продолжи со испрашувањето:
– Добро, каде точно извира реката?
– Кај месноста Мечкин Камен, а самото издашно врело се вика ВМРО – одговорив.
– Какво е течението на реката? – следуваше ново прашање.
– Илинден е втора крштевна река по реката Јордан, но единствена по тоа што уште од својот извор тече на четири страни.
– Каде поточно?
– На исток се влева во реката Места; на север и на запад се движи кон планинските венци и масиви на Шар Планина, Прохор Пчински, Јабланица и Мокра Гора, а на југ допира до своето свето устие – Беломорието.
Веројатно затоа што учителката не им се придружи на моите соученици во смеата, нередот одеднаш се претвори во гробна тишина. Сите зачудено ја очекуваа нејзината реакција.
Поминаа неколку мига, тешки како вечност. Потоа Марга го извади своето препознатливо шамивче.
Тоа не беше ниту четириаголно ниту триаголно, туку имаше необична форма, со полукругови, засеци, краци и кривулести рабови. Сепак, сите ја препознавме географијата на нашата прататковина – Македонија, не само тогашната и поранешната, туку, апсолутно сум сигурен, и идната.
Шамивчето беше со силна црвена боја. На него беа обележани сите градови и села, а со доминантни црни букви беше испишано името Солун. По рабовите беше порабено со светла, златножолта срма.
Учителката ги избриша солзите, го прекина часот и замина речиси уште пред вистински да започне.
Подоцна станав мошне љубопитен. Со грижа на совеста поради настанот што го предизвикав, се обидував да ја разберам причината за нејзината, за тоа време, многу необична реакција.
Дознав дека Марга била велешанка и дека потекнувала од благородна лоза на македонски преродбеници, револуционери и гемиџии – чесни и храбри борци за македонската кауза.
Во тој момент се разбудив.
Сонот го сонував утрото на 2 август, на денот на Свети пророк Илија, во народот познат како Илинден.
Според народното предание, соништата што се сонуваат во недела наутро секогаш се остваруваат.
Свети Илија во македонското народно паметење се доживува како небесен заштитник, но и како духовен мост меѓу борбата за слобода, македонската државност и вечната надеж на народот.
Јас и мојата река Илинден продолжуваме да течеме без застој – сè до нашите устија.
А вие, скептици, колебливци и кукавици, со вашите препознатливи особини – лактањето, ползењето и додворувањето – можеби ќе ги претркате сите и први ќе стигнете.
Тогаш вашето единствено „храбро и јуначко дело“ ќе биде да откривате споменици, да посетувате могили и музеи и да држите говори во кои ќе ги величате делата на бесмртните, без притоа вистински да разбирате зошто го правите тоа.
Нека е честит и вековит Илинден!
Нека биде вечен споменот на бесмртните и нека биде вечен нашиот пиетет кон нив!
А реката нека продолжи да тече кон своето устие – некогаш мирно, некогаш по заобиколен пат, но најчесто брзо, силно и храбро. За наша благодарност, за нивна радост и како исклучителна привилегија на храбрите.
Вечна ВМРО-вска Македонија!
