Македонска Нација
Во Венеција во 1845 година јеромонахот Атанас Македонец го објавил „Пресказание на Голем Александр“ (Александар Македонски), пренесувајќи старо претскажување што, според прологот на книгата, било пронајдено при ископување во Вавилон, во златна кутија, а потоа преведувано на повеќе јазици.
Возбудливо видение што му се припишува на Александар Македонски. Текстот е подолг, но вреди да се прочита до крај – затоа што токму завршницата ја носи неговата најсилна порака за иднината на Македонија.
Јеромонахот Атанас Македонец пишува дека го превел за да биде разбирливо во неговата татковина, нагласувајќи дека претскажувањето зборува за Александровата „милослива патрида (татковина) Македониа“ и определувајќи се себеси како човек „од истата земја“ со Александар.
Видението се протега низ вековите – од распадот на Александровото царство, преку новите царства, Крстот и Месечината, војните и страдањата на неговата патрида (Македонија), до разденувањето и Фениксот што повторно се раѓа од пепелта во Македонија.
Атанас Македонец: старото ракописмо било најдено во Вавилон
Уште првите редови на „Пресказание на Голем Александр“ ја отвораат необичната приказна за потеклото на ракописот.
Атанас Македонец пишува: „На копанието во Вавилона, натре во една коутиа златена се наиде едно ветво ракописмо от мноугу кимет.“
Понатаму објаснува зошто тоа ракописмо било преведувано:
„Ова ракописмо се напраи терџуме на сите јазици зошчо сет претсказание на голем Александр, што прекажаја бес грешка коуку големи работи се направија од тоа време до денеска и кажваат и шчо ќе се сторит ушче.“
Претскажувањето, како што е претставено во прологот, не зборува само за она што веќе се случило, туку и за она „шчо ќе се сторит ушче“.
Атанас Македонец пишува за Александровата „…негојата мноугу милослива патрида Македониа…“, а себеси се определува како човек „…од истата земја со тој големиот човек…“
Така започнува едно долго видение низ вековите.
Пред очите на Александар се менуваат царства, владетели, народи и вери. Едни се издигнуваат, други исчезнуваат. Се менуваат знамиња и господари, доаѓаат војни и поделби.
Но низ видението постојано останува неговата патрида – Македонија.
По смртта на Александар – распад на царството
Првата голема слика се однесува на она што ќе се случи со огромното царство што Александар го создал.
По неговата смрт нема да остане единствено. Ќе започнат борби за наследството.
Она што било соединето под еден владетел ќе биде делено меѓу повеќе наследници. Ќе се судираат оние што сакаат да ја преземат власта, а огромната империја ќе се распадне на повеќе царства.
По величието доаѓа поделбата. По единството – борбата за наследството.
Мисир и жената со отровната змија
Потоа погледот се насочува кон Мисир – Египет.
Египет и Клеопатра. Се појавува „жената од Мисир“, богатството на Египет и необично конкретната слика дека таа ќе допре или бакне отровна змија и ќе умре. Подоцнежната традиција за смртта на Клеопатра VII токму ја поврзува со змија. Ова е едно од највпечатливите совпаѓања во текстот.
Доаѓаат „децата на Волкот“
Следната голема сила во видението е означена со необичен симбол: „децата на Волкот“.
Подемот на Рим. „Децата на Волкот“ се појавуваат како сила што доаѓа преку морето и ги презема богатствата. Во самиот книжевен контекст ова се толкува како Римјаните – асоцијацијата е очигледна по легендата за Ромул и Рем и волчицата.
Тие ќе ја шират својата власт и ќе ги преземаат земјите на старите царства.
Под нивна власт ќе паднат Македонија, Египет и голем дел од светот што некогаш бил соединет во Александровото царство.
Се создава нов огромен поредок, но ни тој нема да биде вечен.
Човекот од Исток и Крстот
Од Исток се појавува човек.
Тој ќе биде понижен.
Ќе страда.
Ќе биде распнат.
Но неговото страдање нема да значи исчезнување.
Напротив.
Неговото учење ќе се шири меѓу народите, а Крстот ќе стане знак што ќе го препознаваат земјите и царствата.
Така во видението започнува доаѓањето на Исус Христос.
Христијанството. Се претскажува доаѓањето на „непознаен“ човек од Исток, неговото понижување, Крстот и ширењето на неговиот глас „во крајот на земјата“. Во текстот тоа очигледно функционира како пророштво за Христос и ширењето на христијанството.
Големиот град и новото царство
Со Крстот се издигнува и големиот град на раскрсницата меѓу Истокот и Западот.
Константинопол и Источното Римско/Византиско Царство.
Се зборува за престол во градот на „седум тумби“, за Крстот и за нов центар на царството. Најприродното историско читање е Константинопол – градот на седумте рида – и христијанизацијата на Римското Царство.
Од Азија доаѓаат „синовите на Арсланот“
Претскажувањето ги нарекува: „синовите на Арсланот“ со нив се појавува уште еден знак – Месечината.
Османлиското освојување. Следуваат војни, пад на христијанската власт и нова доминација. Симболиката мошне лесно се поврзува со Турците/Османлиите и освојувањето на Константинопол.
Крстот паѓа – Месечината се издигнува
„Синовите на Арсланот“ ја шират својата власт низ огромни пространства, а под нивна власт се наоѓа и Македонија. Но ни нивната моќ нема да биде вечна.
Русија, Османлиското Царство и борбата за Константинопол
Во текстот буквално се појавуваат: „Руси љуге јабанџии…“ и тие доаѓаат кон „Касабата на векот“, додека сили се собираат околу градот од различни страни. Ова може да се чита во контекст на вековната руско-османлиска борба и руските стремежи кон Цариград и Протоците.
Распаѓањето на Османлиското Царство
Текстот вели дека „синот на Арсланот“ ќе ослабне, дека неговата „лавовска кожа“ ќе се распарчи и дека повеќе сили ќе посегнат по неговите делови.
И токму тука преминуваме по 1845 година. Видението повторно се враќа кон Александровата татковина.
„Патридата моја“ – Балканот и Македонија
Најинтересните редови за нас се оние во кои по големите судири повторно се споменува „патридата моја“, земја „полна од цвеќиња“.
Се опишуваат надворешни сили што ја посакуваат, пропаганда со зборови, а потоа и вооружени чети и војски што навлегуваат во неа. Текстот зборува за мешање на јазици, брат што убива брат и општа воена магла.
Ова може да се спореди со Македонија кон крајот на XIX и почетокот на XX век – пропагандите на соседните држави, вооружените борби, Илинденскиот период, Балканските војни и поделбата на Македонија.
Уште почудна е географијата
Во еден дел се наведува дека огнот, односно судирот, ќе се прошири: „од Дунаф и дури до Малеа“, а потоа се споменуваат Атина, Спарта и други области.
Тоа е прилично конкретна балканска географска рамка што отвора простор за поврзување со конкретни војни и судири.
Среде менувањето на царствата, Македонија останува присутна.
Таа е земја преку која минуваат војски.
Земја по која посегнуваат различни сили.
Земја врз која други сакаат да ја наметнат својата волја.
Но за Александар таа останува: „патридата моја“.
И токму од овој момент видението за Македонија станува сè потемно.
„Мечката“ од замрзнатата земја
Во претскажувањата повеќепати се јавува „Мечката од земјата замрзната“, нејзините „деца“, како и експлицитното „Руси љуге“.
Затоа симболот „Мечка“ многу веројатно во тој дел треба да се чита како Русија.
Потоа текстот ја става таа северна сила во судири и политички односи со Балканот, Османлиите и Македонија.
Тоа отвора можност да се испитаат Руско-турската војна 1877–1878, Санстефанскиот и Берлинскиот договор, Балканските војни, па дури и подоцнежните руски/советски односи со Балканот.
Од далечната и студена земја се појавува Мечката.
Нејзиниот поглед е насочен кон Александровата татковина – кон неговата патрида „полна со цвеќиња“.
Но најнапред нема да дојде со оружје.
Ќе се обиде со зборови.
Ќе испраќа свои луѓе.
Ќе се обидува преку нив да влијае врз земјата.
Но патридата нема лесно да биде измамена со зборови.
И тогаш започнува потешкото време.
По зборовите доаѓаат вооружени групи
Кога зборовите нема да бидат доволни, ќе тргнат вооружени групи.
На патридата ќе слезат „диви булуци“.
Земјата ќе биде исполнета со судири.
Ќе се измешаат различни интереси.
Ќе се измешаат јазиците.
Ќе се изгуби чувството за блискост.
И тогаш Александар Македонски ја гледа една од најтрагичните слики во целото видение.
Во мешаницата на јазиците нема да се слуша гласот на крвта.
Во думанот и маглата: „брат ќе отепат брат“.
Тоа е една од најтемните слики во претскажувањето за Македонија.
Луѓето што треба да бидат блиски ќе бидат свртени едни против други.
Зборовите ќе преминат во судири.
Судирите во крв.
А над патридата ќе продолжат да се судираат туѓи интереси.
Слабее „синот на Месечината“
Но додека Македонија минува низ овие искушенија, започнува да слабее и силата што долго владеела со неа.
„Синот на Месечината“ ја губи некогашната моќ.
Арсланот старее.
Неговото огромно царство почнува да се ниша.
Од различни страни се појавуваат сили што сакаат дел од неговото наследство.
И тогаш од север повторно доаѓа движење кон „Касабата на векот“
Во видението непосредно се појавуваат Русите.
Тие тргнуваат кон големиот град – кон „Касабата на векот“.
Се собираат војски.
Се судираат сили.
Се тресат границите на старото царство.
Она што со векови изгледало силно и непроменливо почнува да се распаѓа.
А со неговото слабеење повторно се отвора прашањето кој ќе владее со земјите што ги остава зад себе.
Меѓу нив е и Македонија.
Се кине лавовската кожа
Она што некогаш било едно огромно пространство се распарчува.
Од различни страни посегнуваат раце.
Секој сака дел.
Старото царство губи земја по земја.
Но со неговото исчезнување не престануваат маките на Македонија.
Нејзината земја повторно станува предмет на туѓи интереси.
Над неа продолжуваат судирите.
Продолжуваат поделбите.
Продолжува темнината.
Царствата околу Македонија се создаваат и пропаѓаат.
Господарите се менуваат.
Симболите се менуваат.
Но Македонија останува.
И токму кога се чини дека видението ќе заврши во темнина, неговиот тон почнува да се менува.
Дури да се стори дење и дојде разденување
По долгата ноќ Александар Македонски гледа разденување.
Тоа е пресвртната точка на видението.
Темнината не трае засекогаш.
По неа доаѓа денот.
По страдањето се појавува светлина.
По времето на судири и поделби доаѓа разденување.
И затоа последните слики на претскажувањето не се слики на исчезнување.
Напротив.
На самиот крај се појавува симболот што ја менува целата завршница.
Тоа е Фениксот.
Птицата што минува низ огнот.
Согорува.
Станува пепел.
Но не исчезнува.
Од сопствената пепел повторно се раѓа.
Со Фениксот се затвора долгиот круг на видението.
До разденувањето.
До повторното раѓање.
Затоа неговата последна порака не е поразот.
Не е поделбата.
Не е туѓиот господар.
Не е „брат ќе отепат брат“.
Не е ниту пепелта.
Последната слика е Фениксот.
И кога целото видение се чита како една непрекината пророчка повест за вековите што доаѓаат и за Александровата „патрида Македониа“, завршницата остава една светла порака.
Но светлата иднина не доаѓа сама по себе.
Ако сакаме видението за Македонија што повторно се издигнува како Феникс да стане стварност, тоа зависи и од нас – од нашата способност да работиме заедно за Македонија.
Од Владата и претседателот на државата, од институциите и од сите нас – народот во Македонија, македонската дијаспора и Македонците во Егејска и Пиринска Македонија, Мала Преспа и Гора – потребни се заедништво, работа и грижа за името, јазикот, културата, историјата и иднината на Македонија.
Само со заедничка работа, меѓусебна почит и зачувување на она што нè поврзува можеме да придонесеме Македонија да се издигнува и обновува – како Феникс од пепелта.
Тогаш завршната слика од видението на Александар Македонски ќе ја добие својата најсилна симболика:
По темнината доаѓа разденување.
По огнот останува пепелта.
А од пепелта повторно се раѓа Фениксот.
Македонија вечна!
Амин!
