Македонска Нација
15 страници со имиња и износи на пријавена имотна штета — сведоштво за материјалните загуби зад кои стојат човечки судбини, уништени семејства и прекинат живот на еврејската заедница во Македонија.
За време на војните и окупациите во XX век, од различни делови на Македонија биле одземени и однесени црковни реликвии, ракописи, археолошки наоди и други културни добра. Покрај ограбувањето на културното наследство, бил одземан и имотот на населението. Особено трагична е судбината на македонските Евреи, чиј прогон во Втората светска војна бил проследен со економско обесправување и конфискација.
Бугарските окупациски власти го ограничиле економскиот живот на Евреите и спровеле присилни давачки, распродажба и одземање на нивниот имот. Куќи и станови, дуќани и трговска стока, пари, мебел, покуќнина и лични предмети — сето она што семејствата го создавале со генерации станало предмет на ограбување.
Зад тие материјални добра стоеле домови, занаети, семејни спомени и долгогодишен труд. Одземањето на имотот било дел од прогонот што завршил со депортацијата на македонските Евреи од Скопје, Битола и Штип во март 1943 година, во нацистичкиот логор на смртта Треблинка, во окупирана Полска.
Петнаесетте страници што ги објавуваме во продолжение содржат имиња, поединечни износи и пресметки на пријавена штета. Во нив се споменуваат недвижен имот, кирија и загуби поврзани со одведувањето на Евреите од Скопје. Овие записи треба да се читаат со свест дека зад секој ред стои човек, а зад секоја сума — дел од неговиот одземен живот.
Документите се повод македонските институции систематски да ја истражат судбината на одземениот имот: што било конфискувано, кој го презел, каде завршиле средствата и што подоцна било вратено или обештетено. Секое барање треба да се потпира на проверени документи и на јасно утврдени права на жртвите и нивните наследници.
Истото начело важи и за однесеното културно и црковно наследство. Предметите имаат име, потекло и историска врска со местата од кои биле одземени. Нивното чување во туѓи збирки не го брише тоа потекло.
Одземеното треба да се врати на неговите законски сопственици и наследници, а за она што не може да биде вратено треба да се обезбеди соодветно обештетување. Официјалното признавање на неправдата и извинувањето се дел од одговорноста кон жртвите.
Со објавувањето на овие страници, „Македонска нација“ придонесува документите да станат достапни за јавноста и имињата запишани во нив да останат во колективното паметење.
Документите што ги објавуваме се од Народната банка на Република Македонија и содржат имиња, поединечни износи и пресметки на пријавена имотна штета.
Проценката на Народната банка на Република Македонија од 1996 година ја утврдува вредноста на штетата на околу 17 милиони американски долари. Сепак, тоа не е конечната сума. Фондот на Холокаустот на Евреите во Македонија располага со дополнителни проценки за штетата нанесена врз имотот на македонските Евреи од страна на фашистичка Бугарија за време на Втората светска војна.
Материјалната штета може да се процени и да се обештети, но убиените луѓе, уништените семејства и згаснатите поколенија не можат да се вратат.
Фондот на Холокаустот на Евреите во Македонија ќе поднесе барање до Бугарија за обештетување за нанесената материјална штета и за јавно извинување за прогонот, конфискацијата на имотот и депортацијата на македонските Евреи за време на Втората светска војна.
Изгубените животи на 7.144 македонски Евреи немаат цена, но одговорноста кон жртвите и нивните семејства останува.
Во продолжение: 15 страници од документот.
