„Писмо на битолскиот областен инспектор од 1913 година во кое го информира надлежниот министер дека училиштето на американската мисија во Битола му испратило список на ученици кои по народност биле „Македонци“, нешто друго од народноста „Србин“.“
Ова американско училиште во Битола било отворено во 1865 или во 1873 година. На почетокот било наменето за девојчиња, но набргу почнало да прима и момчиња.
Основачи на училиштето биле Џ. В. Бердс, Е. В. Џенис, В. Е. Лок и други, а училиштето било филијала на Роберт колеџот од Истанбул. Работело без проблеми до поделбата на Македонија во 1912–1913 година. Потоа, со многубројни тешкотии, продолжило да работи до 1924 година, кога конечно било затворено.
Разликата меѓу ова училиште и училиштата што соседните држави ги отворале во Македонија под османлиска власт била во тоа што американското училиште ја запишувало националноста на учениците според нивното сопствено изјаснување, без да им ја наметнува.
Така, инспекторот на Министерството за просвета и црковни работи на Кралството Србија за Битолската област, Никола Ракиќ, му се жали на министерот на ова училиште затоа што децата во него слободно се изјаснувале по националност како Македонци, и пишува:
„До господинот министер за просвета и црковни работи.
Управата на училиштето на американската мисија ги достави приложените списоци на ученици, во кои ги нема сите барани податоци.
Најпрвин сакав да ѝ ги вратам на таа управа, бидејќи не ми беа доставени во определениот рок и поради намерното означување на народноста ‘Македонец’.
Но се откажав од таа намера, бидејќи тие, вака составени, најјасно ги потврдуваат противнационалните стремежи во работата и мисијата на тоа училиште, зашто за нив народноста ‘Македонец’ е нешто друго од народноста ‘Србин’, како што се гледа и од самите списоци, па му ги проследувам на министерот во оригинал на увид…“
Уз овај акта враћам и [нечитко] извештај, како је наређено актом ПовБр 77 од 25. септембра ов. год.
ИБр 674. од 29. новем. ов. год. [несигурно читање на кратенките]
ИНСПЕКТОР
[прецртан, недоволно читлив ред]
МИНИСТАРСТВА ПРОСВЕТЕ И ЦРКВЕНИХ ПОСЛОВА
ЗА БИТОЉСКУ ОБЛАСТ
Поверљ. 8. [читањето на кратенката е несигурно]
[11?] децем. 1913. год.
Битољ.
