Мане Јаковлески
Документ од Службата за државна безбедност од 1987 година открива разработен план преку Мане и Гојко Јаковлевски да се наруши угледот на Драган Богдановски во македонската емиграција и да се создадат недоверба и внатрешни поделби во круговите на македонското национално движење.
Македонските безбедносни служби од своето формирање по Втората светска војна, па до осамостојувањето на Македонија во деведесеттите години, беа дел од единствениот безбедносен систем на Југославија. Во тој систем, републичките служби дејствуваа во рамките на југословенската државна и политичка структура.
Посебно внимание службите посветувале на македонската политичка емиграција и на организациите што се залагале за независна и обединета Македонија. Меѓу нив било и Движењето за ослободување и обединување на Македонија – ДООМ, а една од централните личности бил Драган Богдановски.
Архивскиот документ покажува дека намерата не била само следење на неговата активност. Бил разработуван и оперативен пристап со кој требало да се влијае врз неговите најблиски соработници и преку нив да се наруши неговиот авторитет во емиграцијата.
Главниот инспектор Добри Величковски од Службата за државна безбедност при Републичкиот секретаријат за внатрешни работи на СР Македонија, СДБ – II сектор, на 6 март 1987 година изработил документ со наслов:
„Предлог за пласирање информација во МНЕ, и пошироко“
Во документот се вели:
„Во врска со најновите активности на Драган Богдановски, имаме намера преку Мане Јаковлевски, кој наскоро треба да патува во Западен Берлин, каде што подолго време ќе престојува, истите да ги пласираме со цел да го разобличиме како човек кој е доста превртлив, посебно во неговата национална определба.“
Од самиот почеток на документот се гледа дека Мане Јаковлевски требало да биде искористен како посредник преку кој определени информации за Богдановски би стигнале до македонските емигрантски кругови.
За таа цел СДБ предлага:
„Да го запознаеме М. Јаковлевски со новооткриените написи и платформа на Д. Богдановски;“
Планот одел и понатаму. Службата предвидувала организирање средба меѓу Мане Јаковлевски и затворениот Драган Богдановски:
„Да му овозможиме средба со Богдановски во КПЦ ‘Идризово’, на која Мане би разговарал во врска со пишаните материјали и целта на истите (ако треба и да му ги предочи);“
Особено значаен е следниот дел од документот. Средбата не требало да биде само разговор, туку СДБ планирала и нејзино документирање:
„Вака замислената средба меѓу нив би се ТВ документирала, за што ќе создадеме услови.“
Од Мане до Гојко, а потоа кон емиграцијата
Документот покажува дека оперативната замисла имала уште една фаза. Доколку Мане Јаковлевски бил убеден во она што СДБ го нарекува „анационално делување“ на Богдановски, тој требало тие сознанија да му ги пренесе на својот брат Гојко Јаковлевски во Западен Берлин.
Во документот дословно стои:
„Исто така, откако М. Јаковлевски ќе се увери во анационалното делување на Богдановски, во З. Берлин тоа ќе го пренесе на неговиот брат Гојко Јаковлевски, за кого Д. Богдановски и сега претставува ‘национална величина’.“
Токму овој дел ја открива пошироката цел на операцијата. Не се работело само за односот меѓу тројца луѓе. Преку нарушување на довербата меѓу Богдановски и браќата Јаковлевски можело да се предизвика поширок судир и раздор во емигрантските структури во кои Богдановски имал силно влијание.
Тоа не мора да се претпоставува само од контекстот. Службата сама ја формулирала очекуваната крајна последица:
„Претпоставуваме, со сигурност, дека на ваков начин во доволна мерка ќе го компромитираме Д. Богдановски во средините во кои на извесен начин има создадено авторитет и углед како ‘национален борец’ и предводник на ‘македонското национално движење’.“
Интригата како средство за создавање раздор
Од документот може да се заклучи дека СДБ планирала Мане Јаковлевски да биде инструментализиран без тој нужно да ја знае пошироката оперативна цел: најпрво тој да биде убеден во негативната претстава за Богдановски, потоа тоа да му го пренесе на Гојко Јаковлевски, а преку нарушената доверба информациите да се прошират во македонските емигрантски кругови.
Со други зборови, наместо директен напад врз ДООМ, планот се потпирал врз внатрешна недоверба. Требало да се удри таму каде што последиците можеле да бидат најголеми – во личните односи, довербата и единството меѓу луѓето кои со години биле дел од македонското национално движење.
Особено впечатливо е што службата отворено пишува дека целта е Богдановски да биде „компромитиран“ во средините во кои уживал авторитет. Оттука, документот претставува значајно архивско сведоштво за методите со кои тогашната СДБ настојувала да влијае врз односите во македонската политичка емиграција.
Намерата била јасна: да се посее сомнеж меѓу Мане Јаковлевски и Драган Богдановски, сомнежот да се пренесе кај Гојко Јаковлевски, а потоа недовербата да се прошири во круговите на ДООМ и пошироко во македонската емиграција.
Но самиот факт што денес постои овој документ овозможува да се види она што тогаш требало да остане скриено – како преку внимателно осмислени интриги и нарушување на личната доверба се планирало да се предизвика раздор во македонското национално движење.
