Александар Македонски (43
ОСУДАТА И УБИСТВОТО НА ФИЛОТА И ТАТКОМУÂ ПАРМЕНИОН
Разбирливо е што античките Македонци со своето едностојно зголемување му се противставија на својот крал, Александар Македонски, кој стана многу чуден по смртта на Дариј, бидејќи по него тој се сметаше за негов законски наследник. Дали античките Македонци ги изразија своите тајни тешкотии и судири кога презрените ориенталци станаа рамноправни со нив? Наскоро се појави притаено незадоволство кое понекогаш доведуваше до жестоки судири меѓу кралот и неговата околина.
Во отсуство на автентични информации, не може сосема точно да се определи дали првата од трите катастрофи што се случија во текот на овие години на војната во Источен Иран е последица на опишаните односи, или причина беа единствено личните мотиви, но веројатно се случило првото. Се знае само дека во есента на 330 година, додека Александар Македонски беше сé уште во главниот град на Дрангијана, првпат имаше заговор против него. He ce дозна кои се подлабоките причини за тоа.
Но прикриениот интерес на писателите најавуваше дека Филота бил замешан во тој обид. Инаку Филота беше постариот син на Парменион и најбрилијантниот офицер во војската, кого Александар Македонски го направи командант на кралските следбеници. Обвинет за учество во заговорот, Филота беше изведен пред собранието на македонската војска компетентна да ги суди античките Македонци во случај на предавство. Александар Македонски лично и на строг начин го водеше судскиот процес, а Филота се бранеше.
Воениот суд го осуди Филота на смрт, а егзекуцијата беше веднаш извршена по македонски начин, со фрлање копја во него. Ништо друго не се дознава во врска со извршувањето на казната, ниту, пак, тоа зошто Филота, иако бил информиран за заговорот, не го предупредил Александар Македонски и покрај тоа што секојдневно бил со него. Причините за ваквото однесување на Филота не се познати.
Доколку овој извонредно горд и амбициозен офицер, како што е речено, остро го критикувал Александар, дури некогаш и во Египет, не беше доволно да се докаже неговото учество во заговорот, иако тоа можеше да влијае врз судот. Дали пресудата беше праведна или не, не може да се каже.
Мора да се сфати дека Воениот суд, кој функционираше на регуларен начин, беше убеден во неговата вина, додека Аминта, синот на Андромен и неговите браќа, кои поради пријателските односи,со Филота беа обвинети пред истиот суд, ја докажаа својата невиност и беа ослободени од обвинението. Осудувањето на Филота се смета за законско убиство и не треба да се сфати како грешка на Александар Македонски, туку на Собранието на македонската војска.
Парменион
Од судењето на Филота
Од друга страна, пак, Александар Македонски има вина за извршувањето на свирепото убиство на Парменион, таткото на Филота. Подоцнежните извори на информации што потврдуваат дека и Парменион беше осуден од Воениот суд, ја фалсификуваат историјата во корист на Александар Македонски. Меѓутоа, се претпоставува дека акцијата на Александар Македонски беше преземена со посебно овластување дадено од војската за да ја зачува својата безбедност.
Тоа се случи кога Александар Македонски на своја одговорност, веднаш по осудувањето на Филота, испрати наредба до потчинетите на Парменион во Медија да го убијат, а наредбата беше веднаш извршена. Тоа е најмрачниот дел во животот на Александар Македонски. За тоа во голема мера недостасуваат поцелосни извори на информации кои би дале нешто автентично, наместо претпоставки за мотивите на дејството.
Тоа би било многу важно за оценката на карактерот на Александар Македонски. Тој беше цврсто убеден дека Филота е виновен. Но, дали во некоја пригода претпоставуваше дека и татко му беше учесник во заговорот? На ова, всушност, тешко може да се поверува, доколку се земе предвид со каква лојалност Парменион му служеше како прв човек во неговата војска, како што му служеше и на Филип Македонски, иако одвреме навреме доаѓаше до различни мислења меѓу двајцата.
Освен тоа, доколку Александар Македонски веруваше во неговата вина, можеше да го затвори и да го испита пред војската како и неговиот син. Уште повеќе е веројатно дека Александар Македонски се плашеше од Парменион да не ја слушне веста за убиството на својот син Филота, што природно би го сметал за неправда, би можел да ја искористи својата значајна позиција, што пред неколку месеци му беше доверена во Екбатана, да се одмазди, потпирајќи се врз своите единици и царското благо, со кревање бунт против Александар Македонски во западниот дел на Блиска Азија.
Дали беше опасна ситуацијата што таткото на убиениот син ги контролираше комуникациите во заднината на Александар Македонски? Дали со тоа се објаснува големата брзина со која Александар Македонски ги испрати пораките со таинствена наредба за егзекуцијата, пред да се рашири веста за осудувањето на Филота? Секако, не постоеше друг начин да спречи веста да дојде до Парменион.
Така, како што вели Аријан, можно беше ваквите причини на државната политика да го принудат Александар Македонски да ја предложи смртта, како што може со право или не да се верува дека тоа е во интерес на самозаштитата од Парменион и за обезбедување на своето царство.
За Александар Македонски не беше тешко да предвиди дека овој акт ќе предизвика грозење и одвратност кај целиот антички свет, особено сред неговата војска, каде што Парменион беше многу ценет, а уште повеќе меѓу старите Македонци од школата на Филип Македонски. Се разбира, тој презеде остри мерки, кога по извршувањето на пресудата Македонците го изразија своето незадоволство.
Ги одвои луѓето во кои се сомневаше и ги изолира од војската. Меѓутоа, ваквата состојба веројатно не можеше долго да опстане. Иритиран од откривањето на заговорот и од незадоволството што го гледаше кај своите македонски придружници, Александар Македонски покажа дека не може да трпи опозиција.
Во врска со случајот на заговорот, Александар Линкестијан, кој му изрази благодарност при стапувањето на должност, но кој во последните три години беше в затвор под сомнение за предавство, беше изведен пред Воениот суд, потоа осуден и убиен.
Во изминатите две години Александар Македонски сé повеќе го прифаќаше начинот на живеење на Големиот крал. Околу есента 328 година тој беше во Мараканда по победоносната година на војување во Согдијана, каде што повторно се креваа бунтови. Подоцнежните извештаи ги обојуваат фактите за да им одговорат на теориите, така што тешко е да се определат деталите.
Веројатно најверодостојна информација е онаа на Плутарх, која се чини оди поназад до некои добри и стари извори во кои фактите биле едноставно потврдени. Според овој извор, Александар Македонски, една вечер откако добил овошје од приморјето, ги поканил своите пријатели на веселба.
Атмосферата сé повеќе се загревала поради виното од Туркестан, кога одеднаш по пеењето на една локална песна со подбив за сметка на некои македонски офицери што наскоро биле поразени, односно за храброста на античките Македонци, се поведе дискусија меѓу Александар Македонски и неговиот пријател Клит, кој пред тоа му го спаси животот на Граник.
Во текот на расправата на Клит му здодеаја погледите на Александар, па направи бесрамна алузија за него како син на Амон, а под влијание на слаткото вино не можеше да ја прикрие својата внатрешна интима, па му го кажа на кралот тоа што нему и на неговите другари од дворјанството им тежеше на душата за предностите што им беа дадени на Персијците и за усвојувањето на персиската облека.
Кога на крајот му рече дека подобро беше да ги поканел варварите и робовите, Александар Македонски, кој исто така се имаше напиено повеќе вино, во лутината фрли со јаболко и го удри Клит по главата, а овој посегна со раката кон камата. Меѓутоа, телохранителот брзо му ја фати раката.
Се чини дека Александар погрешно го сфати тоа и го протолкува како предавство. Тој им викна на македонски на своите хипасписти и му нареди на барабанџијата да даде знак за тревога. Барабанџијата имаше храброст да не го послуша, а Александар Македонски го удри со тупаница по лицето.
Кон бесот спрема Клит треба да се додаде и гневот и возбудата од недокажаниот заговор. Во тој момент Клит, кого неговите пријатели успееја да го истуркаат надвор од собата, влезе повторно од друга врата и му упати уште една навреда на кралот.
Во тој миг Александар Македонија ја загуби контролата на разумот, го зграпчи копјето од телесната стража и го прободе својот пријател. Овој настан многу го вознемири, па така истоштен помина три дена во длабоко каење, без храна и вода.
Александар во Источен Иран
Кој би бил во состојба да ја оцени оваа брза ерупција на човечки чувства, слична на онаа од природните сили? Која страна треба повеќе да се осуди? Двајцата пријатели кои се препираа, не беа двајца вистински мажи, туку тоа беа два различни погледи на светот кои експлодираа од елементарен бес. Ужасната сцена ни ја осветлува состојбата на чувствата кои постојано се зголемуваа меѓу македонските следбеници на Александар Македонски со промените во концепцијата на неговата кралска положба.
Продолжува
Пишува: СЛАВЕ КАТИН
