Грчки криминални настани запишани во нивните „патриотски“ романи
Седи Григор во Желево, ги листа, во веќе доцната ноќ, своите папки и списи, па, иако здивот на студениот воздух се вовира низ процепите на прозорците, тој станува и ги отвора ширум, зашто чувствува дека оваа земја, земјата околу него, Корештанската Клисура, и надолу, сите тие долини, сите тие реки, почнувајќи од Кономладската, дека таа земја, на која попусто се обидува да заспие, дека таа сè уште гори, а тој плам, се пренесува и врз него, и во него, дека тој, просто, живее, дека дише со него. Тоа е она чувство на непокор, на слобода, на извишеност, на громовитост, што заправо извира од сета историја на овие места, и кое, дури и него, сега, во оваа самотна ноќ, го возвишува, чувство што тој не може да не го идентификува како некое врвно стамено достоинство, кое, единствено, на животот му дава смисла. Се сеќаваше, со топлина што ја загреваше неговата душа, на зборовите на Ѓорче Петров, што ги имаше забележано некаде во папките, но кои сепак ги знаеше напамет – тие се однесуваа на Костурчаните, кои, по поразот на Илинденското востание, дојдоа во Прилепско, останувајќи изненадени од мирот и спокојот онаму, каде што, по примерот на своите места, очекуваа да го видат и народот востанат, и селата запалени: „Грозен впечаток ми оставија што сите тие беа парталави, голи и боси како Цигани, и насекаде гонети од војската, беа изгладнети како волци. Но наспроти прилепските четници предизвикуваа восхит во нас. Споредбата беше дека беа херои спрема нашите баби“.
Седи Григор во Желево, чувствувајќи се, заправо, како современик и соучесник на сите тие настани што можеби одамна се заборавени и размислува за тие херои и маченици, кои своите коски ги посеале по сиве овие планини низ Костурско и Битолско, за да ја остварат кулминацијата на својата саможртва со епопејата на Ножот; и ги споредува нивните животи со тој на Каравангелис, којшто, со сите врвни удопства, животот го заврши во Виена, како архиепископ на Централна Европа и Австрија: дали во својата виенска палата ја пренесе и фотографијата со отсечената глава на Лазар Поп Трајков? Но не може да се врши таква споредба: таа е бесмислена, како споредбата меѓу светлоста и темнината, меѓу небото и пеколот. Зашто и еден ден од животот на тие херои повеќе вреди од илјадници животи на илјадници каравангелоси; и еден миг од нивните животи повеќе значи одошто вечноста на сите тие каравангелоси. Па, дури и самото сознание дека е можно да постојат каравангелоси, кај човека предизвикува чувство на морален пад, на безнадежност, на сомнеж во вредноста на човекот и на светот.
Еве, повторно го препрочитува, случајно избраното, всушност најневиното писмо на Каравангелис до Георгиос Цонтос-Вардас, андартски водач и познат убиец, којшто со своите „страшни борци“-Критјани го изврши оној ужасен колеж на невооружените селани во Загоричани, од којшто се згрози дури и европската јавност.
„…Издадени се наредби да се организираат чети од месни жители, зашто туѓинците доаѓаат и си заминуваат, додека пак месните ќе бидат тука постојано (бугарофони Грци), затоа ќе бидеме принудени да им ласкаме на нивните недостатоци… Овен тоа, тие ќе послужат како јадра и ќе приберат други… Многу те молам да не заборавиш, затоа што и ако штедро се наградат материјално, ќе имаме многу поголема корист, затоа што тие со своите познанства и роднински врски можат да ги покорат селата за нас…“.
Да. Ќе им ласкаме на нивните недостатоци, на тие варварски славофони. И не жали пари, зашто тие ќе ги покорат сопствените села за нас!
Седи Григор во глувата тишина на ноќта во Желево, која одамна не ја раздиплуваат металните звуци од џубоксот, па дури ни лаењата на селските пци, и размислува, со неспокој, за тоа несреќно, презрено, потценувано словенско племе, лековерно сосредоточено само на омразата против османлискиот јарем, уверено дека православниот господ е ист за сите, несвесно дека неговата верба смислено и подмолно се злоупотребува, неспособно да ја согледа измамата, да ги осознае сопствените интереси и да се обедини во нивната одбрана. Неспособно да извлече поука од своите многувековни порази.
Како гасеници што се влечат по земјата, на инсистирање на Каравангелис почнаа да навлегуваат во поробената Македонија андартските чети, за да ги потсетат, со нож и оган, славофоните дека тие, се всушност, Грци, но си го заборавиле својот јазик. „На 20 мај 1905 година, на планината Вичо фатив, заедно со Филота, осумнаесет комити од с. Блаце и Вишени. Со Филота не можевме да се разбереме што да направиме со нив. Тој бараше да не ги убиеме, а јас инсистирав да ги убиеме. Решивме да ги поделиме. Јас зедов девет, и веднаш ги заклав… додека јас ги колев, Филота се скри за да не гледа“, со патриотска гордост го соопштува својот подвиг „критскиот јунак“ Макрис.
И пак Макрис, истиот: „Добивме белешка од Центарот да убиеме во селото Кладороби пет селани бидејќи ги поддржуваа комитите. Фативме седумнаесет, но само двајца беа од бараните… Сите седумнаесет ги ликвидиравме на лице место“.
Или во Загоричани:
„Првата куќа беше запалена од Макрис. Потоа една по една, по ред. Ноќта стана посветла од денот, никој никого не слушаше. Над бомбите, куршумите и ржењето се издигна само гласот на Цонтас (Вардас), толку силен што го слушна половината Загоричани: – Над шеснаесет години никој да не остане жив!“.
Заправо, ова село, Желево, во чија ноќ, под светлината на слабото електрично светло, Григор ги препрочитува исказите на „критските херои“ за масакрите и колежите со кои се гордееле и десетици години потоа, тоа село, тогаш, во глувата пустош по поразите на Востанието, кога речиси не останал ниеден од костурските раководители, а нивните чети биле разбиени – тоа село, Желево, тогаш било „најважната база“ на андартите. И, ете, кон ова село, во една септемвриска ноќ, тргнал и Павлос Мелас, но се запрал во селото Статица. Митре Влаот, единствен од костурските раководители кој по Востанието останал со својата чета во Костурско, дознал за тоа. Прогонуван од Турците и од Грците, но сепак водејќи борби и со едните и со другите, Митре Влаот, им дал на некои жени едно писмо, со задача да му го предадат на турскиот командант. Во писмото стоело дека тој, толку бараниот разбојник Митре Влаот, во тој момент, се наоѓа во Статица, во таа и таа куќа. Жените го предале писмото, а турската војска веднаш пристигнала, ја опколила куќата во која се наоѓал Павлос Мелас, но тоа не го исплашило Гркот: та тој знаел дека Турците му се сојузници и дека не треба да се плашиш од нив!
